Persbericht FNV


Bij de presentatie van `Redelijk Bewogen. De koers van de FNV 76-99'

Inleiding van Lodewijk de Waal, voorzitter van de FNV, bij de presentatie van `Redelijk Bewogen. De koers van de FNV 76-99', 18 december 1999 in het Zaans Museum 18 december 1999

1. DIA 1 Kok en Spit omarmen elkaar op fusiecongres 1976

Hartelijk welkom in het Zaans Museum.

Achttien jaar geleden omhelsden Wim Kok en Wim Spit - de twee Wimmen - elkaar.

De officiële fusie tussen NVV en NKV was er door.

Al veel eerder - in januari 1974 - werd tijdens een emotionele vergadering duidelijk dat een fusie tussen NVV, NKV en CNV er niet in zat.

DIA 2 Quote Schuller over CNV

Het CNV besloot een eigen koers te varen.

FNV kopstukken uit die tijd gaven vooral Jan Lanser, de toenmalige CNV voorzitter, de schuld.

Op 18 december 1975 besloten het hoofdbestuur van het NKV en de Verbondsvergadering van het NVV, die in afzonderlijke zittingen bij elkaar kwamen in het Haagse Congresgebouw, dat hun vakcentrales zouden toetreden tot de Federatie Nederlandse Vakbeweging.

De fusie was een feit. De FNV werd opgericht.

En ging van start als, zoals het eerste jaarverslag schreef `de grootste concentratie van vakbonden in Nederland met een ledental van meer dan een miljoen'.

2. Vijfentwintig jaar geleden stonden we aan de wieg van de FNV.

Vijfentwintig jaar vakbondsgeschiedenis.

Vijfentwintig jaar belangenbehartiging, strijd, emotie, lobby, discussie en idealisme.

Deze jaren zijn beschreven in het boek `Redelijk Bewogen'.

De auteur Tinie Akkermans heeft niet alleen duizenden bladzijden verslagen, rapporten en andere publicaties gelezen, maar heeft ook met vele FNV-ers gesproken om het verhaal over de FNV zo nauwkeurig mogelijk boven water te krijgen.

Hij heeft daarbij steun gehad van een leesgroep.

Henk Kool, tot voor kort lid van de Federatieraad vanuit de NVJ, heeft alle interviews gedaan.

Het is een indrukwekkend boek geworden.

Maar daarover straks meer.

Ik was gebleven bij begin 1975, het jaar dat de Federatie een feit was.

DIA 3 Foto Federatiebestuur 1976

1 Januari 1976 ging het eerste Federatiebestuur FNV aan de slag.

Met zeventien mannen en een vrouw - Nel Tegelaar.

Negen NVV-ers en negen NKV-ers.

Vanaf die eerste werkdag meldde zich ook de eerste oorspronkelijke FNV bond, de Nederlandse Vereniging van Journalisten.

Gelijk in dit eerste jaar werd er intern een verhitte discussie gevoerd over de vraag of de FNV af zou zien van volledige prijscompensatie en een minlijn zou accepteren.

De vooruitzichten voor de werkgelegenheid zagen er slecht uit.

De bonden wonden zich op over de eenzijdige publiciteit van de FNV-top.

En Wim Kok vond het weer niks dat de bonden in de pers over FNV-top versus bonden spraken.

In die begin jaren werden er aardig wat discussies tussen bonden of vakcentrale via de media uitgevochten.

Ik heb dat in ieder geval nog niet meegemaakt als FNV voorzitter.

Uiteindelijk werd over de lonen besloten dat de FNV vrij met de werkgevers en het kabinet wilde kunnen onderhandelen en zich niet wilde vastleggen op loonmatiging.

Loonmatiging was ook aanleiding voor het eerste conflict met het kabinet Den Uyl, dat eind '76 een loonmaatregel afkondigde.

3. DIA 4 Jongerenprotest

De werkgevers verbruiden het in 1977 volledig bij de jongeren van de FNV.

De hoge jeugdwerkloosheid werd door hen aangegrepen om leer- en arbeidsovereenkomsten - de basis toch van het leerlingwezen - te ontkoppelen.

Bedrijven werden door het NVV-Jongerencontact ervan beschuldigd dat ze het minimumjeugdloon ontdoken.

Massaal werd gedemonstreerd tegen het zakgeld.

Ruud Vreeman - toenmalig algemeen secretaris van het Jongerencontact - zei in de Volkskrant dat `bedrijfsscholen er alleen zijn om jongeren op een goedkope manier te kneden tot bruikbare werknemers'.

4. 1977 was zeker ook het jaar van `de FNV gaat niet opzij'

De werkgevers waren uit op afschaffing van de automatische prijscompensatie.

Het werd een keihard conflict met zelfs een algemene staking.

Vele bedrijven gingen plat.

Op 12 februari werd de slag door de vakbeweging gewonnen.

Er kwam een `Haags Protocol' waarin stond dat `de automatische prijscompensatie een onbetwistbaar recht is gebleken'.

Hierna volgde een zware tijd.

Het kabinet Den Uyl maakt plaats voor het kabinet van Agt.

Ik kom later op die `lulhannes' volgens Arie Groeneveld, terug.

Met Bestek '81 kwam er een bezuinigingswoede van ongekende omvang op ons af.

We organiseerde een grote demonstratie en er braken in Rotterdam wilde stakingen uit.

Het waren roerige tijden.

Tegen die achtergrond probeerde Wim Kok in de Stichting van de Arbeid een akkoord te bereiken met de werkgevers.

Dit akkoord is nooit gesloten.

Pas een paar jaar later waren de geesten er rijp voor.

DIA 5 Akkoord van Wassenaar, twee hoofdrolspelers

Maar goed over dit Akkoord van Wassenaar' hoef ik nou niks meer te zeggen.

Daar heeft de media al genoeg aandacht aan besteed.

Ik wil alleen wel even laten zien waar het Akkoord toe heeft geleid.

DIA 6 Voor en na Wassenaar

De werkgelegenheid is sindsdien sterk gestegen.

5. Waar ik natuurlijk niet om heen wil zijn de acties in 1980.

De bezuinigingen en het harde economische beleid van Agt zette de FNV op scherp.

Op 4 maart was de massabijeenkomst in de RAI in Amsterdam.

Tegen ingrijpen in de CAO's en tegen de ontkoppeling van uitkeringen aan lonen.

DIA 7 Herman Bode `Willen we naar de dam'

Wie weet het niet meer de legendarische woorden van Herman Bode.

"Willen we naar de Dam. Dan gaan we naar de Dam'

Achter deze woorden schuilt heel veel chaos en strijd.

Chaos omdat de bijeenkomst noodgedwongen moest uitwijken naar de RAI.

De binnenstad van Amsterdam schudde op zijn grondvesten door de ontruiming - een dag ervoor - van het kraakpand in de Vondelsstraat.

Met tanks en helikopters was de stad in een oorlogstoneel veranderd.

Mensen als Paul Ulenbelt en Jaap Hooiveld vormden die avond samen met andere leden van het Jongerencontact en de Jonge Socialisten de ordedienst van een grote krakerdemonstratie.

En onze leden zaten dus in die RAI.

De spanning liep op en de mensen wilden eruit, naar de Dam.

Demonstreren tegen het onrecht.

En daarop volgden dus die beroemde woorden van Herman Bode.

6. Je krijgt de neiging om bij het doorlopen van het boek steeds van actie naar actie te gaan.
Naar de heroïsche daden, de spanning, de acties en demonstraties. Achter al deze grootse daden staat natuurlijk een heel apparaat. Achter alle grote namen staan ook de vele medewerkers en kaderleden.
Mensen die zich soms jaren voor de beweging inzetten. Kaderleden die naast hun werk avonden en weekenden vergaderen, pamfletten maken, van alles organiseren, beleidsmensen, de organisatoren en de mensen van de postkamer, die vele kilo's papier hebben ingepakt en verstuurd.
Secretaressen, kantinemedewerkers en niet te vergeten de drukkers, die al die duizenden pamfletten hebben gedrukt. DIA 8 Ambtenarenstaking in 1983
7. 1983 stond voor de vakbeweging helemaal in het teken van de grote stakingen tegen het kabinet Lubbers.
Maar liefst met drie procent wilde het kabinet de salarissen en uitkeringen korten.
In het boek zegt Lubbers dat hij voor het SER gebouw bijna fysiek werd bedreigd.
De sfeer was ronduit grimmig.
`Boos op Koos' was de leus en bij dit beeld denk je onmiddellijk aan Jaap van der Scheur.
Of aan opnieuw Herman Bode, die emotioneel de mensen opriep: "mensen laat je niet tegen elkaar uitspelen! Houd elkaar vast". DIA 9 Anti-kernwapen demonstraties
De tachtiger jaren stonden echt in het teken van de acties. En niet alleen voor een rechtvaardige inkomensverdeling in Nederland.
We demonstreerden ook voor internationale solidariteit. En bonden de strijd aan tegen kernwapens.
`Geen bommen maar banen'.
DIA 10 FNV en Zuid-Afrika
Nu in de geest van de jaren negentig richten we ons veel meer op onze kernactiviteiten:
Werk en inkomen.
We zullen niet meer gauw de straat opgaan tegen kernenergie of kernwapens. Daar zijn andere organisaties voor, waar we trouwens wel mee samenwerken.
Maar de internationale solidariteit blijft hoog in ons vaandel staan.
Eind maart ga ik opnieuw naar Zuid-Afrika.
Om samen met mijn collega's van Cosatu bedrijven te bezoeken. 8. DIA 11 FNV 2000

Met de komst van Hans Pont in 1985 als nieuwe voorzitter breken er nieuwe tijden aan.
Teveel maatschappijkritiek moest plaatsmaken voor meer individuele belangenbehartiging om het maar even kort door de bocht te zeggen. Pont wilde van kernwapens naar kerntaken.
Pont was ook de eerste die het marketingdenken introduceerde. De FNV moest veel meer uitgaan van de wensen van de leden en toekomstige leden, klanten eigenlijk.
Persoonlijk spreekt mij deze verschuiving in beleid enorm aan. We hadden in die tijd te kampen met een dramatisch ledenverlies. De vakbeweging was niet erg populair meer bij het publiek. De FNV werd geassocieerd met stakingen.
En kwam negatief in de publiciteit.
Het roer moest absoluut om, om van de FNV weer een bloeiende club te maken.
Niet alleen kozen we voor minder doelstellingen, ook werd besloten dat de FNV herkenbaarder moest worden in de buurten, dicht bij de mensen.
Nieuwe leden moesten gezocht worden in nieuwe sectoren. De Dienstenbond - mijn eigen bond - probeerde werknemers in de commerciële dienstverlening te bereiken.

9. Johan Stekelenburg kon in 1988 kiezen tussen het voorzitterschap van de FNV en van de Industriebond.

Pont vertrok naar Den Haag en Johan zette het beleid van Pont voort.

Het grote verschil met zijn voorganger was - ik kan het niet anders zeggen - de grote uitstraling en populariteit.

DIA 12 Het kan anders beter

Een mooi moment - die precies aangaf dat het afgelopen was met het defensieve beleid - was de grote manifestatie op het Museumplein in Amsterdam `Het kan anders. Beter.

Er was niet eens een echte aanleiding voor de massabijeenkomst.

We waren er gewoon weer. Niemand kon om ons heen.

We kregen 150.000 mensen op de been.

De vraag over representativiteit werd vanaf die dag niet meer gesteld.

DIA 13 Opening FNV hoofdkantoor.

Een bijzonder moment was de opening van het nieuwe gebouw door Koningin Beatrix.

Aan de arm van Youp van 't Hek schreed de majesteit door de FNV burelen.

DIA 14 Het miljoenste lid

De grootste, de sterkste, de beste.

Eindelijk groeide de FNV weer flink

In 1990 vond in mijn ogen belangrijk congres plaats.

Alles stond in het teken van economische zelfstandigheid en solidariteit.

Eigenlijk zijn de besluiten van dit congres nog steeds de belangrijkste drijfveren voor het beleid van dit moment.

Daar hebben we ons uitgesproken voor herverdeling van betaald en onbetaald werk.

Voor een inkomensbeleid die vrouwen aanmoedigt om te gaan werken.

En voor zelfstandige uitkeringsrechten los van het inkomen van een partner.

De kostwinner werd overboord gezet.

10. DIA 15 Het WAO drama

1991 was het jaar van de `hete herfst'.

Het kabinet Lubbers/Kok wilde ingrijpen in de hoogte en duur van WAO-uitkeringen.

Het blijkt ook nu weer, met de hoog opgelopen ruzie over de uitvoering van de sociale zekerheid, dat de discussie over de WAO steeds weer enorme conflicten tussen vakbeweging en kabinet oplevert.

`Gezond Werk Verzekert Beter' was de ingewikkelde leus.

Een duidelijk compromis tussen de drie vakcentrales, die het menigmaal moest afleggen tegen de veel betere slogan van de SP `Handen af van de WAO'.

We stonden 5 oktober met 250.000 mensen op het Malieveld.

Het was de grootste vakbondsactie ooit.

In de weken voor de manifestatie vonden er in het hele land acties plaats.

Met als hoogtepunt de manifestaties in de grote steden tijdens het uitspreken van de troonrede.

Denk maar aan Karin Adelmund - toen ook al met vuurrood jasje - op de Coolsingel.

Overal stonden enorme videowalls opgesteld waar we de troonrede op konden volgen.

De voorlichters van FNV, CNV en MHP hielden drie maanden kantoor boven de bar van het oude Nieuwspoort in Den Haag.

Van daaruit werden alle acties gecoördineerd en aan de pers bekend gemaakt.

Het was echt een hete herfst.

Maar die hete herfst leverde uiteindelijk niet veel op.

De lobby rond de WAO is geen succesverhaal.

Ondanks dat er een aantal scherpe kantjes van af gingen, heeft Johan dit wel eens de grootste nederlaag in zijn carrière genoemd.

11. DIA 16, Een nieuwe koers

Decentralisatie van arbeidsvoorwaarden was de kern van dit akkoord dat ik met Niek Jan van Kesteren van VNO/NCW sloot.

Ik moet zeggen dat ik van Kesteren wel goed hebben leren kennen in die tijd.

Ik heb er al jaren plezier van, want het bleef niet bij dit akkoord.

Een aantal jaren later sloten wij, aan mijn keukentafel - die overigens in de huiskamer staat - het akkoord `Flexibiliteit en Zekerheid'

Door een Nieuwe Koers zitten wij helaas wel definitief vast aan het beeld dat Van Kesteren en ik aan de wieg van het poldermodel staan.

Het woord poldermodel kan ik eigenlijk nauwelijks meer uitspreken.

Ik geloof dat ik door vijftig verschillende buitenlandse journalisten over the Dutch Model ben geïnterviewd.

Deze week nog door de Koreaanse televisie.

12. DIA 17 FNV producten

De jaren negentig begonnen dan wel zo heftig.

De jaren die daarop volgden stonden meer in het teken van de vernieuwing van de FNV en van de akkoorden die gesloten werden.

`FNV m'n zaakwaarnemer' werd het nieuwe credo.

Het kwam in de plaats van het wat sleetse `belangenbehartiger.

Het beeld van FNV = staken, dat helemaal niet met de werkelijkheid klopt, was hard aan verandering toe.

We zijn gewoon de grootste rechtskundige hulpverlener in Nederland.

En we zijn het grootste belastingservice bureau.

Dankzij de FNV is kinderopvang in heel veel CAO's geregeld.

En werkdruk is dankzij onze campagne hoog op de maatschappelijke agenda gekomen.

Maar we willen ook goede producten aan onze leden leveren.

En de leden voordeeltjes geven op vakanties, in winkels en op hun verzekeringen.

De bonden hebben ledenservice opgericht.

De vakcentrale een servicelijn voor leden en het grote publiek.

Dat grote publiek is natuurlijk een te grote groep om makkelijk te bereiken.

Daarom is de FNV zich steeds meer op specifieke doelgroepen gaan richten.

We willen jongeren bereiken, flexwerkers, vrouwen en etnische minderheden.

DIA 18 Etnische minderheden

Het marketingdenken, geïntroduceerd door Hans Pont, is nu gemeengoed geworden.

We doen onderzoek naar de interesses van de verschillende doelgroepen.

Elk jaar is er een ledenpanel en een onderzoek onder het grote publiek.

Maar ondanks al deze activiteiten zijn we helaas nog steeds niet in geslaagd om voldoende jongeren en allochtonen te bereiken.

13. DIA 19, Internationale betrekkingen

Ook de stap naar Brussel is gemaakt.

Vorig jaar is na lange discussie een lobbykantoor onder leiding van Anne-Marie Snels geopend.

Met tientallen journalisten zijn met een FNV trein naar het zuiden gereisd.

Je zat met elkaar uren opgesloten, dus er was behoorlijk veel tijd voor achtergrond gesprekken.

Met veel meer mensen houden we ons trouwens bezig met de rest van de wereld, buiten Europa dus.

DIA 20, Strijd tegen kinderarbeid

In Afrika, Azië, Latijns-Amerika en Oost-Europa steunen we projecten van vakbondscollega's.

Daarnaast werken we samen met organisaties die de strijd tegen kinderarbeid zijn aangegaan in hun land.

We bezoeken Nederlandse bedrijven tot ver over de grenzen om ze aan te spreken op hun sociale beleid.

In Nederland zijn we bezig met een keurmerk voor `eerlijk gemaakte' producten.

Kortom internationale solidariteit blijft hoog in ons vaandel staan.

14. Vijfentwintig jaar FNV geschiedenis.

Mijn eigen geschiedenis, ik werd in 1975 bestuurder van de Dienstenbond.

De geschiedenis van een organisatie die ongelooflijk veel betekent en meemaakt.

DIA 21, kort samengevat: van Agt

Maar goed deze analyse geldt niet voor iedereen.

Er zijn mensen die ons bestaan nauwelijks is opgevallen.

15. DIA 22 17 hoofdrolspelers

Wim, Hans en Johan graag wil ik jullie een eerste exemplaar overhandigen van `Redelijk Bewogen.

Jullie zijn per slot van rekening de echte hoofdrolspelers.

Wim mag ik je het woord geven voor een korte reactie

Hans

Johan

16. Tinie Akkermans heeft enorm veel werk verzet om de geschiedenis van de FNV boven tafel te krijgen.

Samen met Henk Kool die de interviews voor zijn rekening nam.

Tinie, Henk kom even naar voren.

17. Vrienden en vriendinnen, op drie plekken krijgt u zo meteen een boek.

U kunt uw boek laten signeren door Hans Pont, Johan Stekelenburg en mijzelf.

Een aantal boeken is al door Wim Kok van tevoren van handtekening voorzien.

Om iedereen een gelijke kans te geven hebben we die boeken niet bovenop gelegd, maar onwillekeurig tussen de drie stapels geschoven.

Een echt collectors item dus.

In het restaurant en buiten op de gang staan hapjes en drankjes voor u klaar.

En natuurlijk bent u in de gelegenheid om behalve het museum, ook de tentoonstelling `de Rode Zaan' te bezoeken.

Een prachtige tentoonstelling. En ook weer onze eigen geschiedenis.

Deel: ' Inleiding op presentatie `Redelijk Bewogen, koers FNV 76-99' '




Lees ook