Persbericht - Amsterdam, 4 juni 1999

Nieuwe maakbaarheid - Nederland is in de maak

Er leek definitief afgerekend te zijn met het idee dat de samenleving maakbaar is.

Tegelijkertijd weet iedereen dat er in Nederland op grote schaal wordt verbouwd en vermaakt. Het ene ‘grote project’ na het andere wordt in gang gezet. Het meest opvallend zijn de ontwikkelingen in de ruimtelijke ordening en de materiële infrastructuur: de hogesnelheidslijn, de Betuwelijn, nieuwe bebouwing zoals de Zuidas, en zelfs nieuw land zoals IJburg en de Tweede Maasvlakte. Ook wordt de ‘sociale infrastructuur’ aan een grondige herziening onderworpen.

Onderzoeker Ido de Haan beschrijft in zijn artikel in het juninummer van FACTA hoe sinds het eind van de jaren zeventig de publieke discussie over maakbaarheid steeds verder is afgedwaald van de inrichting van de samenleving en steeds meer is gaan draaien om de inrichting van de staat. Er heeft een verschuiving plaatsgevonden van inhoud naar procedure.

Over substantiële doelen zal nooit overeenstemming ontstaan, zo is de gedachte, over faire procedures wel. Zo wordt althans de schijn van democratische legitimatie gewekt. Vandaar de voorkeur voor het ontwerpen van monitoring systemen, het opstellen van scenario’s, interactieve sturing, eindeloze consultaties, en als het dan nog niet beklonken is, jawel, een referendum. Zie ook de eindeloze stroom folders, nieuwsbrieven, voorlichtingsblaadjes en televisiespotjes die de burgers over zich heengestort krijgt. De nieuwe elite van de staat, de procesmanagers en organisatieadviseurs, zijn erop gericht een situatie te creëren waarin alle potentiële beleidswijzigingen, institutionele hervormingen en radicale maatschappijveranderingen op brede steun kunnen rekenen. Elke politicus wordt geacht zich druk te maken over de vraag of er voldoende ‘draagvlak’ is.

De nieuwe maakbaarheid creëert op die manier een staat van permanente, uitputtende opwinding. Geen enkele hervorming krijgt nog de tijd zich te bewijzen. Het meest problematische kenmerk van de nieuwe maakbaarheid is dan ook niet dat er niets gemaakt wordt; het is veeleer dat er zo weinig afgemaakt wordt.

Ook andere auteurs laten in dit nummer van FACTA hun licht schijnen over het thema maakbaarheid. Romke van der Veen bespreekt het huidige maakbaarheidsdebat dat onder de noemer van 'de derde weg' binnen sociaal-democratische kringen wordt gevoerd. Vooral Tony Blairs' favourite intellectual Anthony Giddens speelt een belangrijke rol in dit debat.

Evenals het geval is bij de politiek van paars, verpakt Giddens een pleidooi voor een meer interventionistische politiek in een verpakking van afnemende maakbaarheid.

Het geloof in de maakbare samenleving is niet het exclusieve terrein van links, stelt Jan Willem Duyvendak. De historische wortels van het idee van maakbaarheid moeten bij uitstek bij de liberalen worden gezocht. De liberale klacht over stroperigheid van de besluitvorming en de roep om daadkracht en 'maakbaarheid' zijn daarom minder verrassend dan wat men op het eerste gezicht zou denken.

Marin Terpstra analyseert het idee dat maakbaarheid achterhaald is. Maakbaarheid blijkt juist belangrijker te worden. Zie de overweldigende obsessie met effectiviteit, efficiëntie, management, automatisering, doelgericht en ga zo maar door. De twijfel en teleurstelling over maakbaarheid vloeien niet zozeer voort uit de onmaakbaarheid als wel uit de onvolkomenheid van de overheid om het gewenste maakbare ook te realiseren, denkt SISWO-medewerker en Eerste-Kamerlid Marten Bierman. Zeker in ruimtelijk opzicht wordt ons land geconfronteerd met problemen die er niet geweest zouden zijn als de overheid ze niet had gemaakt.

FACTA is een uitgave van Uitgeverij Van Gorcum & Comp. b.v. in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Maatschappij- en Cultuurwetenschappen (NVMC) en SISWO/Instituut voor Maatschappijwetenschappen.

Inlichtingen over dit nummer bij Henk Jansen (tel. 020-5270663) en Jacqueline Maenhout (tel. 020-5270645), e-mail: facta@siswo.uva.nl, Internet: https://surf.to/facta

Deel: ' Juninummer FACTA Nederland is in de maak '




Lees ook