GroenLinks


Kees Vendrik over de Voorjaarsnota

Naar aanleiding van de voorjaarsnota 1999 hield Kees Vendrik op 23 juni onderstaand betoog. Daarin concentreerde hij zich op de algemene ontwikkeling en samenstelling van het budgettaire beeld van 1999 en plaatste hij mede ter voorbereiding van de behandeling van enkele suppletoire wetten later die dag een aantal opmerkingen bij een aantal concrete voorstellen van het kabinet.

Voorzitter, ik geloof dat er geen jaar is geweest waarin sombere en vrolijke vooruitzichten elkaar zo sterk hebben afgewisseld. De geforceerde toerekening van de macro-economische effecten van het regeerakkoord aan de groei in 1999 bleek als snel te rooskleurig ingeschat en sindsdien zijn de internationale voorspellers elkaar in de haren gevlogen, waarbij het optimisme van het kabinet in het vroege najaar, plaatsmaakte voor diepe somberheid van de zijde van het CPB bij gelegenheid van het CEP. De verwachte groei in 1999 werd een vol punt neerwaarts bijgesteld van 3 naar 2% en de ramingen voor de inflatie daalde een half punt van 1 3/4 naar 1 1/4. Het kabinet nam de groeibijstelling wel over, maar - en nu beginnen bij mij grote vragen te leven - de inflatieraming niet. Waarom is dat zo? Bovendien werd het inflatieniveau hoger bijgesteld dan de BBP-deflator. Het vigerende inflatieniveau voor 1999 bedraagt 1,6%, de BBP-deflator
1,45%. Waarom dit zo moet, is mij onhelder. Ik heb wel een vermoeden, maar daar kom ik zo op terug. Ik vraag de minister maximale helderheid te bieden.

Voorzitter, Wat de situatie bizar maakt is dat de dans om de inflatiecijfer nog niet definitief beslecht is. Alsof er nooit een hoofdbesluitvormingsmoment heeft bestaan, wordt de Voorjaarsnota dan ook pas definitief in de zomer vastgesteld. Waar praten wij hier dan over? Is deze Voorjaarnota dus een spooknota? Wat is nu de waarde van dit document? Ons bereiken de laatste weken berichten - zie de kranten
- dat de laatste inschattingen van inflatie en BBP-deflator hoger uitvallen. De inflatie zou rond de 2,0% komen en de deflator rond
1,5%. Kloppen deze cijfers? Is dit de actuele stand? Maakt de minister deze cijfers tot de zijne? Zo ja, waarom wordt het verschil tussen prijsinflatie en deflator opnieuw groter? Dit soort manoeuvres is van betekenis. Als de prijsinflatie voor 1999 wordt aangepast naar 2% dan scheelt dat ten opzichte van deze Voorjaarsnota ongeveer een half miljard aan prijsbijstelling. Maar vervolgens wordt, zo maak ik op uit de berichtgeving, de BBP-deflator nauwelijks aangepast. Deze komt op 1,5%. Ten opzichte van de Voorjaarsnota met 0,05%. Dan heeft de ophoging van de aanvullend post Prijsbijstelling/Indexering WSF met een half miljard nauwelijks betekenis want het reele uitgavenkader gaat heel snel knellen. De - overigens beperkte - bezuinigingen blijven dan goeddeels in stand, hoewel dat misschien helemaal niet nodig is. Als de deflator wel zou mogen stijgen tot 2,0% dan wordt het kader verruimd met 1,6 miljard. Dat is niet gering. Het belang van deze keuzes kan moeilijk onderschat worden. Als dit scenario klopt en de inflatie van 2% vindt door de lage BBP-deflator niet zijn uitweg naar hogere uitgaven, heeft dit ook gevolgen voor de ontvangsten van het Rijk. Want door de stijgende inflatie nemen de inkomsten toe. Voor de ijklatten heeft dat allemaal weinig betekenis, die staan al sinds de Miljoenennota 1999 vast en worden niet meer gewijzigd. Wat nu? Waar blijft de niet gerealiseerde prijsbijstelling? Gaat het kabinet die opnieuw niet uitkeren? Dan blijft er maar een conclusie over: de minister van Financiën heeft een nieuwe manier gevonden om het tekort te drukken. De reguliere route, waarbij de ijklatten bepalen of er sprake is van een meevaller - met vervolgens de bekende spelregels voor de aanwending van die meevaller
- heeft een broertje gekregen. Tekortreductie via een te laag vastgestelde BBP-deflator. Heeft de veroordeling van het Nederlandse tekort door de Europese Commissie zo veel indruk gemaakt? Ik heb u toch vrij zelfverzekerd horen betogen dat u in alle rust deze kritische bejegening uit hoofde van het Stabiliteit en Groei Pact naast zich neerlegt? Of wilt u druk op de ketel houden? En moeten we constateren dat vijf jaar na Wim Kok het tekort beleid weer terug is in de politieke arena?

Voorzitter, de vooruitzichten voor 2000 blijven door deze dans rond de inflatie met meer dan gemiddelde mist omhuld. Ik zou bijna zeggen: ik heb geen flauw idee wat er gaat gebeuren. Wie het weet mag het zeggen. Deze minister van Financiën misschien? Wat wordt de deflator in 2000? In de Miljoenenota 1999 is gewerkt met een deflator van 2,0. Is deze tussentijds verlaagd 0,5 om de boel onder druk te zetten? En wordt die nu weer verhoogd naar 2,0 zoals onlangs in de kranten viel te beluisteren? Is de CEP raming van 1 1/4% nog actueel? En hoe ziet dan de verhouding tussen prijsinflatie en BBP-deflator eruit? Ook hier is het belang evident: hoe reëler en in dit geval hoger de deflator, hoe meer ruimte, hoe minder geforceerde bezuinigingen die beleid bemoeilijken.

Voorzitter, Ik sprak reeds over een vermoeden. Als deze berichten kloppen en mijn analyse niet ver bezijden de waarheid is dan speelt deze minister van Financiën een spelletje met andere departementen en dus ook met ons. De rust op het begrotingsfront die het trendmatig begrotingsbeleid met zich mee zou brengen heeft plaats gemaakt voor onrust over het uitrekenen, zo niet hanteren van de BBP-deflator. Want ik kan geen vaste verhouding tussen de inflatieraming en de deflator ontdekken. Misschien wordt het tijd dat de minister van Financiën paal en perk stelt aan de door hemzelf gecreëerde beleidsruimte op dit punt. Misschien is het ook verstandig om werkelijk vast te houden aan dat ene hoofdbesluitvormingsmoment. Dat maakt dit gesprek ook een stuk zinvoller. Bij gelegenheid van de Najaarsnota werd de hele kamer het kerstbos in gestuurd, omdat de minister dat moment niet wilde aantasten. Hij ging rustig op winterslaap en alls zou helder worden bij gelegenheid van de VJN. Dat is helaas niet het geval. Over hoofdbesluitvormingsmoment gesproken. De fractie van GroenLinks heeft met grote verbazing kennis genomen van het besluit in het kabinet in december om de vigerende prijsbijstelling neerwaarts aan te passen van
3 naar 2, zodat middelen vrijkwamen voor bereikbaarheid, meer wegen dus. Wij vonden dat een hoogst merkwaardig besluit, hoe kan je akkoord gaan met aanpassing van het prijspeil voor twee onderdelen van de hele rijksbegroting? En waarom moest dat op dat moment? Waarom is niet juist -zoals het hoort - de VJN afgewacht opdat de Kamer integraal over alle wijzigingen kan oordelen? Ook toen al is er gerommeld met de prijsbijstellingen, en de herhalingsoefening waar ik zo juist over sprak baart ons dus extra zorg.

Voorzitter, door zo te handelen maakt de minister het mijn fractie moeilijk een definitief oordeel uit te spreken over de inhoud van deze Voorjaarsnota. Wat ik hierna uitspreek gaat uitdrukkelijk onder die voorwaarde in de wetenschap dat in de komende zomer, maar laten we hopen dat, ook in dit debat, veel meer helderheid ontstaat over de vraag waar wij precies aan toe zijn. De conjunctuurontwikkeling in opinies en voorspellingen leek afgelopen jaar aanmerkelijk heftiger dan de werkelijke veranderingen die de Nederlandse economie doormaakt. Bij gelegenheid van de behandeling van de Najaarsnota 1998 hebben wij al stilgestaan bij mogelijke tegenvallers voor het lopende jaar. Ik wil mijn eigen bijdrage aan dat debat zeker niet uitvlakken. Maar nu, een half jaar later, zijn wij allemaal van deze koude kermis thuisgekomen, want is nauwelijks sprake van een omvangrijk probleem. Ik loop de belangrijkste mutaties even langs.

Budgettaire aanpassingen 1999

Tot ons genoegen heeft het kabinet ervoor gekozen 1,2 miljard te reserveren voor de kosten van asiel en toe te voegen aan de begroting Justitie. Daartegenover staat dat er onmiddellijk weer 200 miljoen wordt bezuinigd. Ik zal daar later met de bewindlieden van Justitie nog duidelijkheid over vragen, maar deze bezuiniging vinden wij onverstandig. Wij nemen niet alleen de onderliggende maatregelen niet voor onze rekening. Dit soort ingrepen hoort niet bij Voorjaarnota te geschieden, daarvoor staat er teveel op het spel. Ook is het de vraag of dit allemaal wel haalbaar is, bestuurlijk en uitvoeringstechnisch. Een herhaling van vorig jaar - waarbij te krappe budgetten de indruk wekken dat het ons opnieuw over de schoenen loopt - moet worden voorkomen. Ik roep de minister van Financiën met het oog op de komende herziening van de Voorjaarsnota deze voorgenomen bezuiniging opnieuw te heroverwegen en minimaal uit te stellen tot volgend jaar. Ik overweeg op dit punt een motie.

Voorzitter, wij steunen het kabinet in haar keuze om 1 miljard uit te trekken voor waterschade en dat geldt uiteraard ook voor de 100 miljoen die is uitgetrokken voor Kosovo. Wil het kabinet toezeggen dat de financiering van deze 1 miljard voor zover afkomstig uit de middelen voor verdrogingsbestrijding- oh ironie - bij LNV in 2000 weer wordt gecompenseerd? Het gaat om een bedrag van circa 50 miljoen?

Voorzitter, meer moeite hebben wij met de bezuiniging op het OS-budget van 100 miljoen.Het blijft een problematische begroting, die zwaar onder vuur ligt. Zie het bijvoorbeeld van extra kosten opvang asiel, de onhelderheid omtrent de inpassing van de Indonesiefaciliteit in ODA. Wij pleiten ervoor om de 100 miljoen bezuiniging terug te draaien. Voorzitter, een opmerking over de budgetsector met de nieuwe naam: sociale zekerheid en arbeidsmarkt. Mijn fractie heeft vragen bij de verhoging van het budget voor uitvoeringskosten 75 miljoen en doelmatigheidsprojecten 120 miljoen. Waar zijn deze voor nodig? Dapper worden de kosten van de laatste post verhaald op latere jaren via intertemporele compensatie. Gaat dat ook werkelijk lukken? De uvi's lijken niet te beroerd om met voortdurend geldproblemen te hebben. Wat betekent de uitgestelde privatisering voor deze kostpost?

GroenLinkse boodschappen voor 1999


1. Justitie: Sociale advocatuur
Ik pleit namens mijn fractie om reeds dit jaar extra budget beschikbaar te stellen voor de sociale advocatuur door zo snel mogelijk de vergoeding voor sociale advocaten op te trekken naar 150 gulden per uur. Het gaat ongeveer om een bedrag van 50 miljoen dat bovenop de 15 miljoen zou moeten komen die de staatssecretaris van Justitie reeds heeft toegezegd. Wil het kabinet hiervoor ruimte maken bij de vaststelling van de komende Voorjaarnota plus?


2. Volkshuisvesting: Besluit Woninggebonden subsidies Voorzitter, over het ongedaan maken van de versnelde afschaffing van het BWS is tijdens de begrotingsbehandeling mede door de heer Duivensteijn een belangrijk amendement ingediend dat onze sympathie had. Het zou gaan om een ophoging van het verplichtingenverdrag met
170.000.000, der kasuitgaven slaan neer in 2001 en 2002. De staatssecretaris heeft daarover een onderzoek toegezegd. Wat gaat de regering nu doen? Dit lijkt me ook een punt voor dit debat, omdat het om een fors bedrag gaat, ook al betreft het 'slechts' verplichtingen?


3. Jeugdzorg
Voorzitter, het kabinet heeft besloten om de 60 miljoen die vrijkomt door de fiscalisering van de omroepgelden te besteden aan de jeugdzorg. Het is ons niet helder hoe het kabinet gaat varen met de fiscalisering. Het zou niet goed zijn de problemen in de jeugdzorg daarvan afhankelijk te maken. Daarom pleiten wij ervoor deze 60 miljoen nu reeds toe te voegen aan de begroting van VWS. Wil de minister hieraan meewerken?

Voorzitter, Het totaal van onze wensen bij gelegenheid van deze Voorjaarsnota komt neer
op een bedrag van 410 miljoen. Ik vraag het kabinet om de stille uitgavenreserve van 400 miljoen die geparkeerd staat in de budgetsector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt daarvoor aan te wenden. In nogal apocalyptische termen spreekt het kabinet over tegenvallers in deze sector in het jaar 2000. Dat lijkt ons op grond van recente inzichten overdreven, het kabinet houdt zelf ook een slag om de arm. Het is bovendien merkwaardig dat waar enerzijds de uitgavenreserve van
250 miljoen wordt ingezet, tegelijkertijd een reservepotje van 400 miljoen wordt gecreeerd. Dat lijkt mij niet zo helder. Wil het kabinet, deze minister van Financien voorop, deze ruimte vrijgeven voor 1999?Groen Links boodschappen voor 2000


1. Algemeen Maatschappelijk Werk: 60 miljoen Ik herhaal mijn pleidooi bij eerdere gelegenheden dat de ministers van Financien, BZK en VWS bij gelegenheid van de Miljoenennota 2000 geld vinden voor


2. Onderwijs achterstand en uitvalbestrijding Mijn fractie heeft herhaaldelijk geconstateerd dat er op de begroting van OCW te weinig geld beschikbaar komt voor onderwijsachterstanden en uitvalbestrijding. Wil de minister van Financiën toezeggen dat hij en zijn collega van OCW bij het opstellen van de begroting 2000 daarvoor nadrukkelijk meer geld ter beschikking willen stellen en daarover aan de Kamer rapporteren?


3. HGIS/OS

Voorzitter, tot slot:

Ten aanzien van de HGIS-begroting leven bij ons drie prangende vragen:


1. Hoe gaat het kabinet het Clean Development Mechanism financieren in
2001 en 2002? Nu staan de uitgaven geboekt onder HGIS, terwijl het CDM wordt ingezet voor het behalen voor nationale CO2-doelstellingen. Dat kan niet, zoals de minister van OS al heeft geconstateerd. Hoe verder? Dat moet in ieder geval bij de begroting geregeld zijn.


2. Wat betekent nu de statistische verhoging van het BBP voor het ODA-budget? Het kabinet heeft dit doorgeschoven naar 2000. Het wordt dit jaar ingevoerd. Moet dit niet leiden tot een aanpassing van het OS-budget in 1999? En waneer wordt dat bekend?


3. De ministers van OS en Buitenlandse Zaken hebben onlangs in de Kamer aangegeven dat bij het behalen van de doelstelling van 0,8% BBP gesproken moet worden van een gemiddelde. 'Zolang we het latere jaren maar goedmaken', zo sprak de heer van Aartsen. Waarmee het treffend zijn vertrouwen in de zittingsduur van dit kabinet naar voren bracht. Dat is nieuw en roept bij ons in het licht van eerdere discussies over de invulling en benutting van het ODA-budget argwaan op. Wat gaat het worden in de 21ste eeuw?

Voorzitter,Tot slot. Het kabinet heeft gekozen voor een behoedzaam scenario. Wij zouden
kiezen voor een meer trendmatig scenario om ruilvoetverliezen als gevolg van een te lage raming van de contractloonstijging te vermijden. Dit jaar lijkt het goed te gaan, omdat de loonraming redelijk accuraat is. Die beroemde uitgelekte brief van oktober, die geen brief was, heeft daar vast ook nog wel aan bijgedragen. Voor volgende jaren staan echter onrealistisch lage loonstijgingen in de boeken. Dat zou niet moeten. Wij wachten met spanning op wat komen gaat: nieuwe brieven, publieke oproepen van de minister-president en of een PvdA-woordvoerder die voet bij stuk houdt? Hoe dan ook: een begrotingskader is om helderheid en rust te organiseren, niet om onnodige bezuinigingen af te dwingen.

Deel: ' Kees Vendrik (GroenLinks) over Voorjaarsnota '




Lees ook