PERSBERICHT NWO

EMBARGO tot 14 januari 1999

11 januari 1999
Klimaatvariaties vergiftigden keer op keer de Middellandse Zee

Het water in de oostelijke Middellandse Zee is niet altijd zo rijk aan zuurstof geweest als nu. In het geologische verleden is dit bassin zelfs periodiek vergiftigd geweest met het 'rotte-eierengas' zwavelwaterstof. Aardwetenschappers van de Universiteit Utrecht, het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Texel en de Universiteit van Oldenburg (Duitsland) rapporteren dat deze week in Nature. Zij vonden aanwijzigingen voor de vergiftiging door geochemisch onderzoek van sedimenten op de zeebodem van twee tot drie miljoen jaar oud.

De afzettingen die nu vijftig tot honderd meter onder het zeebodemoppervlak van de oostelijke Middellandse Zee liggen zijn in 1995 opgeboord door het schip Joides Resolution van het internationale Ocean Drilling Program, waaraan Nederland via NWO deelneemt. Door extreme variaties in het klimaat, veroorzaakt door de stand van de zon ten opzichte van de aarde, werden er de afgelopen paar miljoen jaar elke 20.000 jaar donkerbruine tot zwarte sedimentlaagjes afgezet in dit deel van de Middellandse Zee. Dit bassin wordt bij Sicilië van het westelijk deel gescheiden door een drempel, zoals bij Gibraltar. De laagjes (sapropelen, naar het Grieks voor 'rottende modder') bevatten tot vijftig procent dood organisch materiaal; normale lagen slechts 0,5 procent. De jongste sapropeel is 7000 jaar oud, zodat over zo'n dertienduizend jaar wederom sapropeelvorming is te verwachten. Sapropelen worden gevormd in een zeer nat klimaat, wanneer veel zoet water en voedingsstoffen via rivieren de zee inspoelen. Hierdoor gaan algen sneller groeien en vermindert de circulatie in de zee. Na het afsterven van de algen gaat het organisch materiaal rotten, zodat de zuurstof op raakt en er zwavelwaterstof ontstaat. Dit rottingsproces heeft zich op grote schaal in de oostelijke Middellandse Zee voltrokken. Het sediment uit het Plioceen van drie miljoen jaar geleden herbergt daarvan nog veel getuigen. Zo vonden de onderzoekers in de sapropelen pigmenten van groene zwavelbacteriën die als chemisch fossiel na al die tijd nog herkenbaar zijn. Deze zwavelbacteriën hebben zowel zwavelwaterstof als licht nodig. Ze komen daarom voor waar zwavelwaterstof voorhanden is in de bovenste lagen van de zee. Uit hun vondst leiden de aardwetenschappers af dat de giftige zwavelwaterstof soms zelfs tot bijna aan de oppervlakte van de twee tot drie kilometer diepe zee voorkwam.
De aardwetenschappers vonden ook grote hoeveelheden van de ijzer-zwavelverbinding pyriet en sporenmetalen (van onder meer cadmium, nikkel en molybdeen) die neersloegen door een chemische reactie met zwavelwaterstof. Dit toont ook aan dat bijna geheel het water met zwavelwaterstof vergiftigd was. Berekeningen laten bovendien zien dat de zuurstof in de oostelijke Middellandse Zee inderdaad kan opraken door de eutrofiëring van de zee zonder dat de circulatie vermindert. Tot nu toe werd vooral gedacht dat deze zeer organisch rijke sapropelen in stilstaand water werden afgezet.

Nadere informatie bij dr. Hilde Passier (Universiteit Utrecht), tel. 030
2531361, fax 030 2531677, e-mail hpassier@geo.uu.nl of bij dr. Jaap Sinninghe Damsté (NIOZ), tel. 0222 369300, fax 0222 319674, e-mail damste@nioz.nl.


99-1e

Deel: ' Klimaatvariaties vergiftigden keer op keer Middellandse Zee '




Lees ook