knmi

achtergrond

ijsbrokken in spanje en italië

(links) de spanjaarden zullen deze winter niet gauw vergeten. eind december kwam het noorden onder het windveld te liggen van de bijzonder zware stormen die over frankrijk trokken, half januari raakte het openbare leven rond madrid ontwricht door tien centimeter sneeuw en regelmatig vallen er raadselachtige ijsblokken uit de lucht. de brokstukken, sommige met een gewicht van enkele kilo's, verwondden mensen en beschadigden onder meer geparkeerde auto's. ook in italië zijn op een aantal plaatsen ijsbrokken uit de lucht gevallen. in ancona raakte dinsdag een italiaan gewond door een ijsklomp van 750 gram en ook in rome en milaan zijn ijsblokken gevonden. verschillende onderzoekscommissies buigen zich over de herkomst van dit fenomeen en ook bij het knmi komen hierover vragen binnen.

de oorzaak is nog niet vastgesteld, maar volgens meteoroloog paul citroen van de luchtvaartmeteorologische dienst van het knmi op schiphol, is het ijs waarschijnlijk afkomstig van vliegtuigen. een vliegtuig kan lekken bij de afsluiter van de tanks waarin de menselijke behoefte terechtkomt. zo kan onder de buik van het toestel gemakkelijk ijsaangroei plaatsvinden, waarbij het ijs allerlei ongerechtigheden bevat. bij voldoende omvang krijgt zo'n brok zoveel weerstand te verwerken dat het losbreekt. daarna kan de situatie zich herhalen, waardoor op tal van plaatsen brokstukken terechtkomen. grappenmakers maken mogelijk misbruik van de situatie door melding te maken van ijsbrokken die ze in de diepvries vinden. zo kunnen ze de mediahype bevorderen.

een spaanse onderzoekscommissie houdt het toch op een meteorologische oorzaak. het ijs zou, net als hagel bij onweersbuien, in de hogere luchtlagen kunnen ontstaan om uiteindelijk na aangroei naar beneden te komen. andere onderzoekers, waaronder ozononderzoeker marc allaart van het knmi, spreken die verklaring tegen, omdat die hogere luchtlagen momenteel niet voldoende vocht bevatten om zoveel ijs te kunnen vormen. uit radiosondeoplatingen in de stratosfeer (ozonlaag) blijkt dat de atmosfeer op de dagen dat er ijsbrokken naar beneden kwamen boven tien kilometer hoogte droog was. de winter is hier bovendien niet de tijd voor het ontstaan van grote hagelstenen en ook in de zomer groeit hagel zelden aan tot het gewicht dat nu in spanje gemeten is. volgens het guinness book of weather viel de grootste losse hagelsteen van de wereld in coffeyville (kansas) op 3 september 1970. deze had een gewicht van 758 gram en een doorsnede van 19 cm. tijdens een zwaar onweer op 17 augustus 1857 in italië vielen talloze hagelstenen waarbij samengeklonterde ijsbrokken zijn gevonden met een gewicht van anderhalve kilo; in de bergen zijn ijsklompen gemeten van drieëneenhalve kilo. uit onweersverslagen van het knmi blijkt dat er op 23 augustus 1917 in de buurt van groningen hagelstenen zijn gevallen met een gewicht van anderhalve pond. zo'n verwoestende hagelbui is van een andere orde dan een los ijsbrok en kan alleen maar ontstaan als het aardoppervlak sterk wordt verhit terwijl de atmosfeer zeer onstabiel is.

volgens paul citroen zou ijsaangroei op vliegtuigen ook een oorzaak kunnen zijn. dat gebeurt in het algemeen bij kleinere propellervliegtuigen die met een geringere snelheid vliegen dan straalvliegtuigen en niet over een de-icingsysteem beschikken. een vliegtuig van het type zoals de "friendship", beschikt over zogeheten "boots": rubberbanden die aan de voorkant over de lengte van de vleugel zijn bevestigd. In geval van sterke ijsaangroei worden de banden mechanisch opgepompt, waardoor het aangegroeide ijs losbreekt. De brokstukken zijn dan echter helder en schoon en dat is anders dan nu in Spanje waar het ijs steeds erg vervuild is. Meteorieten zijn het waarschijnlijk ook niet: door de enorme snelheid waarmee ze de atmosfeer binnendringen, zijn ze al verbrand voor ze het aardoppervlak bereiken. Een ijsklomp verdampt nog sneller, dus dat is geen optie.


* Spaanse ijsballen afkomstig van vliegtuigen (Peter van Hove, Haarlems Dagblad)

* Instituto Nacional de Meteorologica (INM) (España)
* Servei Meteorological de Catalunya (SMC)

Laatste wijziging: 2 februari 2000

Harry Geurts, PR & Voorlichting KNMI
Copyright © KNMI

Deel: ' KNMI IJsbrokken in Spanje en Italië '




Lees ook