koepel breda gaat ondergronds

9 december 1999

rijksbouwmeester wytze patijn heeft op 10 december j.l. de officiële opening verricht van de nieuwe recreatieruimten voor gedetineerden in de penitentiaire inrichtingen breda (pib), beter bekend als de koepel. de nieuwe ruimten bevinden zich onder de koepel. rgd architect lex sip van de directie ontwerp en techniek tekende voor het ontwerp van deze uitbreiding met 17 cellen en de nieuwe recreatieruimten onder het vloerveld van het koepelvlak.
als projectmanager van dit constructief gezien veeleisende project fungeerde ing. ton van butselaar van de directie zuid. de bouwkosten voor dit project met een nuttig vloeroppervlak van 500 m2 vergden een bedrag van f. 3,2 miljoen. als bouwkundig aannemer trad op winters bouwbedrijven uit breda.

de nieuwe recreatieruimten voldoen aan ieders verwachting zonder dat het karakter van de koepel door deze verregaande , 'brutale'' architectonische ingreep wordt aangetast. dit geldt trouwens ook voor de al eerder gereedgekomen glazen douchetoren in de koepel. beide bouwwerken zijn tot stand gekomen dankzij een masterplan, dat gezamenlijk is opgesteld door de rgd-directie zuid, huisarchitect lex sip, het ministerie van justitie en de pib.
dit masterplan wordt regelmatig bijgesteld en bevat sinds 1993 de bouwkundige visie op hoofdlijnen voor iedere potentiële verandering in de huisvesting van de pib.
de koepel van breda herbergt als huis van bewaring circa 200 mannen in voorlopige hechtenis, in afwachting van hun berechting. daarnaast staat op hetzelfde terrein een tweede unit voor 70 mannen en de penitentiaire inrichting voor 130 vrouwen. in totaal huisvest de pib als middelgrote organisatie zo'n 400 gedetineerden en werken er evenveel medewerkers. met elkaar bestrijken de justitiële gebouwen een heel stedelijk bouwblok van ruim 30.000m3, omsloten door de nassausingel, de nassaustraat en de kloosterlaan en met het turfschip als naaste buur.

ontstaansgeschiedenis

de 43 meter hoge markante koepel van breda werd tussen 1882 en 1886 gebouwd door justitie- architect j.f. metzelaar. dit cellengebouw is aangelegd volgens het panopticum-principe (alles ziend), waarbij het geen toeval is dat het dezelfde vorm en afmetingen heeft als het pantheon in rome. in diezelfde periode bouwde hij een bijna identieke koepelgevangenis in arnhem, met dezelfde kasteelachtige torens en een poortgebouw. zijn zoon w.c. metzelaar, volgde in 1901 met wederom een koepelgevangenis in haarlem,zij het dat deze veel kleiner was.
de drie koepelgevangenissen nemen in de (internationale) architectuurgeschiedenis een heel bijzondere plaats in en staan te boek als rijksmonument.
dit houdt in dat de rijksgebouwendienst, met de rijksbouwmeester in het bijzonder, in dit verband een belangrijke beheerstaak heeft te vervullen. het is zijn verantwoordelijkheid de architectonische kwaliteit van 's rijks monumentale bouwkundige werken te behouden.

harde uitvoeringsafspraken

tijdens de bouw bleef de winkel gewoon open: alles draaide voor de gedetineerden en personeelsleden tijdens de bouw gewoon door. vandaar dat de pib een pro-actief beleid voerde ten aanzien van overlast en de bredase aannemer winters bouwbedrijven in het contract aan strenge voorwaarden werd gehouden. zijn machines mochten absoluut geen uitlaatgassen uitstoten en ook geen geluids- en stankoverlast veroorzaken.
al het technisch vernuft moest dan ook uit de kast worden gehaald om de uitlaatgassen te filteren dan wel via een ingewikkeld slangen systeem af te voeren buiten de koepel.ook het uitgraven van de bouwput was overigens een heidens karwei, omdat alles afgeveord moest worden via een deur van 2 meter hoog en 2 meter breed.
daarvoor werden speciale shovels ingezet . de bouwvakkers mochten - uit respect voor de nachtrust van de gedetineerden - niet eerder dan 08.00 uur 's ochtends lawaai veroorzaken in de koepelruimte. ook tussen de middag werd het werk een uur stilgelegd.

projectgegevens

de bouw van de douchetoren, in de wandeling aangeduid als de jampot, en de ondergrondse recreatieruimten alsmede de verbouwing van 17 cellen gebeurde in opdracht van de rijksgebouwendienst directie zuid. architect ir. lex sip werkte nauw samen met zijn collega en constructeur arie de jong van de directie do&t en zijn medewerkers.
diverse adviseurs van dezelfde directie ontwerp en techniek droegen op het terrein van elektrotechniek, klimaattechniek, transport- techniek en bouwfysica hun steentje bij aan dit project. daarmee is het ontwerp en de concrete uitwerking daarvan een volledige rgd-productie geworden. vanaf het creatieve denkproces tot en met de uitvoering hebben alle partijen in een unieke collegiale samenwerking en vindingrijkheid de koepel in breda op een hoger plan gebracht.

Deel: ' Koepel Breda gaat ondergronds '




Lees ook