LIBERMAN-MODULES BEWERKSTELLIGEN REINTEGRATIE SCHIZOFRENE PATIENTEN

Schizofrene patiënten kunnen -dankzij de zogeheten Liberman-trainingsmodules- zelfstandiger in de samenleving functioneren. Soms kunnen ze (weer) een min of meer normaal leven gaan leiden. Het resultaat is een minder sterk beroep op de gezondheidszorg.

Al enige jaren wordt in de Verenigde Staten en in Nederland een trainingsprogramma gebruikt bij de begeleiding van mensen met schizofrenie en andere psychiatrische aandoeningen. Deze patiënten kunnen -dankzij dit trainingsprogramma- zelfstandiger in de samenleving functioneren en soms (weer) een min of meer normaal leven gaan leiden. Het resultaat is een minder sterk beroep op de gezondheidszorg. Inmiddels is dit programma in 15 talen vertaald. Het programma wordt sinds 1996 ook in Nederland gebruikt. Enkele cijfers: in Nederland zijn er ongeveer 130.000 patiënten met schizofrenie. Het is de belangrijkste en meest ernstige psychiatrische ziekte. Het komt het driemaal zo vaak voor als de jeugdige vorm van suikerziekten vier keer vaker dan multiple-sclerose. Schizofrenie ontstaat vaak op jonge leeftijd. Bij mannen tussen 15 en 25 jaar en bij vrouw tussen de 20 en 30 jaar. De helft van alle chronische psychiatrische bedden wordt bezet door patiënten met schizofrenie. De behandeling en begeleiding van patiënten met schizofrenie en psychosen bestaat grofweg uit een medicamenteuze behandeling (met antipsychotica) en niet-medicamenteuze behandeling. In dit laatste aspect worden de Liberman modules gepositioneerd. Onder de naam Social and Independent Living Skills Program (Vaardigheidstraining voor een zelfstandig leven) ontwikkelde prof. dr. R.P. Liberman een trainingsprogramma waarmee mensen met een ernstige psychiatrische stoornis op een systematische manier vaardigheden verwerven waardoor ze uiteindelijk een zelfstandiger leven kunnen leiden. Prof. Liberman is hoogleraar Psychiatrie en directeur van het Clinical Research Center for Schizophrenia and Psychiatric Rehabilitation (Los Angeles) Er zijn verschillende programmas, Liberman-modules genoemd. Ze gaan over vaardigheden op uiteenlopende levensterreinen. Via de modules leert de patiënt vaardigheden en wordt ervoor gezorgd dat deze langzaam inslijten, zodat de vaardigheden tot het vaste gedragsrepertoire van de patiënt gaan behoren. Steeds is het doel de zelfstandigheid van de patiënt te vergroten. De modules zijn zeer systematisch, en eenvoudig aan te passen aan het niveau en het tempo van elke patiënt. De modules zijn breed toepasbaar, zowel in de klinische als in de ambulante situatie, zowel in individuele contacten met patiënten als in groepen, zowel voor de korte termijnbehandeling als voor de langer durende behandeling. De Liberman-modules zijn in verschillende onderzoeken getest, zowel door Liberman en zijn medewerkers, als in andere instituten. Dit gebeurde zowel in ziekenhuizen als bij dagbehandeling. De belangrijkste resultaten: ¨ Patiënten die de training hebben gevolgd, verblijven minder in ziekenhuizen, moeten minder vaak worden opgenomen, hebben minder recidieven, hebben meer en langere periodes van remissie en belanden minder vaak in crisissituaties dan patiënten die een standaard individuele behandeling hebben gevolgd. ¨ Patiënten die de vaardigheidstrainingen hebben gevolgd hebben functioneren sociaal beter en kunnen adequater omgaan met dagbesteding of werk. ¨ Patiënten die naast deze Libermantrainingen ook nog consequent antipsychotica gebruikten en familie-therapie volgden, hadden geen recidieven. De groep die antipsychotica gebruikte met daarbij of alleen familie-therapie of alleen de vaardigheidstrainingen had resp. 10% en 20 % een recidief. ¨ Patiënten die m.b.v. de module omgaan met psychotische symptomen leren hun eigen waarschuwingssignalen te signaleren en bij te houden die wijzen op het ontstaan van een recidief, krijgen minder recidieven. ¨ Patiënten die vaardigheidstrainingen volgen, functioneren significant beter en behouden beter de aangeleerde vaardigheden dan patiënten die een doorsnee begeleiding volgen. Deze vaardigheden bleven aanwezig, zonder enige vermindering, bij onderzoek na ½, 1 en 2 jaar. ¨ Patiënten herstellen significant beter van een psychose ¨ De module effectief is voor zowel patiënten die voor het eerst psychotisch zijn als voor chronischer patiënten. ¨ Bij testen voorafgaand aan de training en 2 jaar later blijkt dat de volgende levensgebieden significant verbeterd zijn: ¨ Eigen gezondheid ¨ Omgaan met geld ¨ Dagbesteding en het vinden en behouden van een baan ¨ Relaties en contacten ¨ Vaardigheden die nodig zijn om een baan kunnen behouden ¨ Zelfverzorging ¨ Zorg voor de omgeving ¨ Bovendien blijken de patiënten die vaardigheidstraining gehad hebben zelfs vooruit te blijven gaan nadat de therapie voorbij was, terwijl de patiënten met de gangbare therapie geen verbetering doormaakten. Beschikbare en toekomstige modules In de Verenigde Staten wordt nu gebruik gemaakt van verschillende modules zoals Symptom management, Medication management, Recreation for leisure en Basic conversational skills. Onlangs is het Community re-entry program verschenen, bestaand uit onderdelen van de modules Symptom management en Medication management. Dit re-entry program heeft tot doel de patiënten klaar te maken voor terugkeer in de maatschappij. Ze leren hoe ze hun dagelijkse activiteiten moeten indelen, wie ze moeten bezoeken voor hun medicatie en hun behandeling na ontslag uit het ziekenhuis, hoe ze kunnen omgaan met stress, enz. De module is erg succesvol. Gebleken is dat ten minste 90% van de mensen die deze module heeft gevolgd naderhand zelfstandig in de maatschappij contacten legt. Na een normale ontslagtraining is dat maar bij 38% van de patiënten het geval. Veel belangstelling is er ook voor de module Dual diagnosis, over mensen met psychotische aandoeningen die drugs gebruiken. De meest recente module heet Workplace fundamentals en is volledig gericht op het vinden en behouden van werk. In Nederland worden de Liberman-modules vertaald en gedistribueerd door de Stichting Liberman Modules. Binnen deze stichting werken o.a. samen vier psychiatrische centra (De Geestgronden, Parnassia, Psychiatrisch Ziekenhuis Amsterdam en GGZ Eindhoven), en de Stichting Overlegorgaan Geestelijke Gezondheidszorg . In Nederland zijn drie modules beschikbaar: de module 'Omgaan met antipsychotische medicatie', de module 'Omgaan met psychotische symptomen' en de module Omgaan met vrije tijd. Het is de bedoeling dat er in de toekomst nog meer modules vertaald zullen worden. Inmiddels is er een start gemaakt met modules in nagenoeg 90% van de psychiatrische ziekenhuizen en ongeveer 50% van de riaggs. Dit betekent dat tussen de 2500 en 5000 patiënten minimaal al mee behandeld worden. Mogelijk wel meer als er al meerdere groepen zijn gedraaid op een afdeling. Hier wordt komend jaar onderzoek naar gedaan. Dit betekent dat er voor de modules in de Nederlandse psychiatrie een breed draagvlak is. Om de implementatie; het gebruik van de modules in de praktijk te bevorderen en te verbeteren heeft de stichting een uitgebreid trainings- en opleidingsprogramma ontwikkeld. Tenslotte organiseert de Stichting Liberman Modules ook symposia en bijeenkomsten voor de gebruikers van de modules. De Liberman-modules vormen een waardevolle aanvulling op het behandelprogramma. Ze bieden zowel de patiënt als het behandelteam en de verpleegkundigen houvast om patiënten met schizofrenie naar een kwalitatief verantwoord en zo zelfstandig mogelijk niveau van functioneren te begeleiden. De Liberman-modules zijn in de Verenigde Staten inmiddels een erkende standaard geworden in de behandeling en begeleiding van psychiatrische patiënten. Ze zijn dan ook opgenomen in de officiële Practice guidelines for schizophrenia. In meer dan 100 wetenschappelijke artikelen zijn de ervaringen en het nut van de modules beschreven. De trainingsmodules worden nu wereldwijd geaccepteerd als de beste op dit

Deel: ' Liberman-modules voor reintegratie schizofrene patienten '




Lees ook