13-04-1999

nieuw shell-lespakket scholieren kraken olie met zeolieten

amsterdam - 'kraken met zeolieten' heet het nieuwste shell-lespakket voor het voorgezet onderwijs. aonne kerkstra, een van de initiatiefnemers en leraar aan de interconfessionele scholengemeenschap het westland in naaldwijk, ontving een dezer dagen het eerste pakket.

voor die gelegenheid was een passende locatie gezocht: het wetenschapscenter newmetropolis in amsterdam. leerlingen van twee klassen van de naaldwijkse school bekeken na de informele uitreiking belangstellend het leerlingenboekje uit het lespakket.

in een olieraffinaderij wordt per dag ongeveer 3000 ton van een zware aardoliefractie katalytisch (met zeolieten) gekraakt. dit proces is nu na te bootsen in een reageerbuis in de klas. met weinig olie en zeolieten kunnen scheikundeleraren in 4 havo/vwo demonstraties geven van katalytisch kraken waarbij naftafracties ontstaan. behalve de 'kraakproef' geeft het lespakket informatie over de betekenis en invloed van koolwaterstoffen in de twintigste eeuw. verder wordt het traject besproken van ruwe olie naar bruikbare producten als benzine, diesel en kerosine. en natuurlijk komt het katalytisch kraken uitgebreid aan bod. een lespakket bestaat uit een potje zeolieten (250 gr), een busje basisolie (250 ml), zestig leerlingenboekjes en een docentenhandleiding.

'kraken met zeolieten' is namens shell door de stichting school & bedrijf in den haag ontwikkeld. shell-chemicus peter van den brink en aonne kerkstra zijn de initiatiefnemers van het lespakket. van den brink: "Hét voorbeeld van zeolieten in de aardolie-industrie is het katalytisch kraken. Toen ik Aonne hierover vertelde, reageerde hij heel enthousiast en wilde meteen weten wat voor een proef ontwikkeld kon worden. Het kraken van olie met zeolieten als katalysator om een 'lichter' product te verkrijgen, leek ons een goed idee." De vraag was hoe je een bruikbaar experiment krijgt voor de schoolpraktijk. En ook: welke olie en welke katalysatoren neem je voor z'n proef in het scheikundelokaal? In de olie mag niets giftigs zitten en hij mag niet ontvlambaar zijn.

Pure aardolie bleek uit veiligheidsoogpunt niet bruikbaar, want deze bevat giftige en brandbare componenten. Bovendien zou hij eerst nog gedestilleerd moeten worden, waardoor de proef dubbel zo lang zou duren. Bij andere 'kraakolies' bleek de benodigde hoeveelheid een probleem. "We zijn uitgekomen op de basisolie die gebruik wordt voor het maken van motorolie en die was makkelijk in de gewenste hoeveelheid te krijgen." Voor het vinden van de juiste katalysator werd aangeklopt bij Shells katalysatorfabriek in Gent waar medewerkers op basis van 'liefdewerk, oud papier' vijfhonderd potjes met zeoliet Y in extrudaatvorm vulden.

Het lespakket is te bestellen bij de Stichting School en Bedrijf, postbus 58, 2501 CB Den Haag, tel. 070-3454559 of via Documentatie/Bestelmateriaal.

Deel: ' Nieuw Shell-lespakket 'Kraken met zeolieten' '




Lees ook