MELDPUNTENNETWERK GEZONDHEID EN MILIEU
NIEUWSBRIEF.....september 1999.
Redactie: wdemol@casema.net
Homepage: http://www.ecomarkt.nl/sgm

Inhoud:

-Sterke Nederlandse inbreng in Londen

-Strategiegroep Gezondheid en Milieu houdt vast aan NEHAP
-Burgers voor burgers

-Achtergrondinformatie: "Risks, Health and Environment"

Sterke Nederlandse inbreng op conferentie over Gezondheid en Milieu in Londen

In juni 1999 werd in Londen het Healthy Planet Forum gehouden, tegelijk met de Derde Ministersconferentie over milieu en gezondheid. De tekst van de ministersverklaring en allerlei achtergronddocumenten zijn te vinden op http://www.who.dk/london99 . Het Meldpuntennetwerk had subsidie aangevraagd om inbreng van Nederlandse milieu- en gezondheidsorganisaties te coördineren. Ondanks een zeer korte voorbereidingstijd is er intensief overleg gevoerd, een petitie opgesteld en een achtergronddocument samengesteld. Nederlandse organisaties organiseerden, of participeerden in niet minder dan zes workshops en blijven ook na de conferentie samenwerken als "strategiegroep" waarbij zich inmiddels ook de Vereniging Milieuplatform Zorgsector heeft aangesloten. Het eerste doel van de strategiegroep is de uitvoering vande petitie, waarin gevraagd wordt om een nationaal milieu en gezondheid
actieplan (NEHAP) en lokale plannen (LEHAP’s), waarin burgers serieus genomen worden. Daartoe was al eerder besloten, maar een aantal van de rijkste landen, waaronder Nederland, was van mening dat hun milieu- en gezondheidswetgeving voldoende was. De petitie is, met meer dan honderd handtekeningen van Nederlandse organisaties en lokale groepen, aangeboden aan de ministers Borst en Pronk. Nog ruim dertig internationale organisaties ondertekenden de Engelse versie in Londen, waarna hij ook aan de ministersconferentie is aangeboden.

Ook het Meldpuntennetwerk organiseerde in Londen een workshop over mogelijkheden om de positie van de burger te versterken (zie het verslag elders in deze nieuwsbrief). Centrale registratie, zoals het Meldpuntennetwerk doet, is een
heel belangrijk hulpmiddel, maar burgers kunnen zelf ook heel veel bereiken. Een heel belangrijke ontwikkeling is de vorming van netwerken van lokale groepen. Het Meldpuntennetwerk heeft daar in Nederland, een aanzet toe gegeven en begeleidt en adviseert ook zelf groepen als daar vraag naar is. In deze workshop werkte met ons mee een Slowaakse organisatie, die zich bezighoudt met het 'Gezonde Steden Project' van de WHO. Medewerksters van het Meldpuntennetwerk hadden daarnaast een inbreng in de Vrouwenworkshop, de workshop over wetenschapswinkels en de workshop van het internet netwerk over gezondheid en milieu.

Women in Europe for a Common Future (WECF) organiseerde de Vrouwenworkshop met als speerpunt reproductieve gezondheid, gevaren van blootstelling aan milieuverontreiniging in de baarmoeder. Ook in Genève, tijdens de VN-conferentie over persistente organische stoffen, is dit het centrale thema. Er zijn bovendien zwaarwegende redenen om 'Vrouwen, milieu en gezondheid' tot een apart punt in de besprekingen te maken, vrouwen dragen immers de eerste verantwoordelijkheid voor een veilige leefomgeving en een meer dan evenredig deel in de verzorging van zieken en gehandicapten. De Ministersconferentie erkent dit, en heeft in de slotverklaring toegezegd, dit onderwerp bij de volgende conferentie de nodige aandacht te geven.

Leden van de Vereniging Medische Milieukunde en de Stichting Ecobaby hadden een sterke inbreng in de workshop Gezondheid van Kinderen. Kinderen, ook ongeboren kinderen, vormen de kwetsbaarste bevolkingsgroep. Tot nog toe zijn milieunormen gebaseerd op de 'standaardmens', een gezonde volwassen man van 30 jaar en ca 60 kg, waarbij dan door middel van veiligheidsfactoren rekening gehouden wordt met kwetsbaarder groepen. Steeds meer onderzoekers vinden, dat deze benadering onvoldoende is. Evenals in de vrouwenworkshop was er veel aandacht voor reproductieve gezondheid en de lange termijn gevolgen van blootstelling aan lage doses schadelijke milieu-invloeden in de eerste levensfase.

Hans de Man, secretaris van de Vereniging Penn (‘Doctors for Sustainable Development’) toog per ligfiets naar Londen, waar hij veel bekijks genoot en een educatieve bijdrage leverde aan de workshop over duurzaam transport. De Vereniging Penn bepleit een integrale benadering van duurzame ontwikkeling en gezondheid, waarbij de nadruk ligt op preventie. Duurzaam bouwen en afvalpreventie moeten milieuvervuiling en klimaatverandering voorkomen; dokters moeten in hun medisch handelen rekening houden met duurzaamheidsaspecten.. Een gezonde leefstijl zou ook milieuvriendelijk moeten zijn, en andersom natuurlijk.

Nederlandse wetenschapswinkels presenteerden deze, in het buitenland nog vrij onbekende vorm van maatschappelijke dienstverlening aan een nieuw, belangstellend publiek. Er werden voorbeelden gepresenteerd over bodemvervuiling en gezondheid, en onderzoek naar de beste vorm van burgerparticipatie in overheidsbeleid (zoals via het Meldpuntennetwerk wordt voorgestaan en begeleid). Voor lokale groepen is een beroep op de wetenschapswinkel een welkome mogelijkheid tot contra-expertise: het werk wordt gedaan door studenten, als onderdeel van hun studieprogramma en het kost niets. In navolging van Nederland hebben veel universiteiten in West-Europa en Noord Amerika inmiddels ook wetenschapswinkels ingesteld. Met steun van de EU en een aantal Nederlandse wetenschapswinkels worden nu ook winkels in Oosteuropa opgericht. David Hall van de wetenschapswinkel in Liverpool, die contacten heeft met maar liefst vier universiteiten hield een presentatie, waarin hij onder meer de ervaringen van de studenten met maatrschappelijke dienstverlening belichtte.

Minister Borst wil praten met burgerorganisaties
Vertegenwoordigers van non-profitorganisaties uit Nederland hebben in Londen ook informeel overleg gevoerd over de petitie met minister Borst en andere delegatieleden. De recente affaires, zoals de Bijlmerenquete, dioxine in kip en ziekmakende stoffen in cola hebben de minister ervan overtuigd, dat het thema gezondheid en milieu meer aandacht moet krijgen. Ook waren zowel VROM als VWS verrast door het enorme aantal groepen en organisaties dat de petitie onderschreef.
In haar antwoord op de petitie schrijft de minister: 'Wat mij in uw petitie vooral heeft getroffen is de behoefte die er aan uw zijde bestaat aan toegang tot informatie en een dialoog met de overheid. Omdat er meer dan een ministerie en diverse andere instanties bij dit onderwerp zijn betrokken, heeft wellicht niemand zich voldoende eigenaar van het probleem gevoeld. Ik wil u dan ook voorstellen dat vanuit mijn ministerie die dialoog met uw organisatie op gang wordt gebracht.'
Een uitnodiging waarvan dankbaar gebruik zal worden gemaakt. Inmiddels is er op initiatief van het Meldpuntennetwerk een initiatiefgroep gevormd de zogenoemde 'strategische commissie', waarin behalve vertegenwoordigers van het Meldpuntennetwerk, ook de Nederlandse Vereniging voor Medische Milieukunde, Ecobaby, de Vereniging Penn, Women in Europe for a Common Future, de Vereniging Leefmilieu en het Milieuplatform Zorgsector vertegenwoordigd zijn. Andere organisaties, die betrokken waren bij de voorbereiding van Londen, of die de petitie ondersteunen, zijn natuurlijk van harte welkom om zich bij dit initiatief aan te sluiten.

Burgers voor burgers
Workshop 'Empowerment of Citizens' van het Meldpuntennetwerk op het Healthy Planet Forum
De bedoeling van deze workshop was het uitwisselen van informatie tussen de deelnemende organisaties over strategieën en hulpmiddelen, die de burgers ten dienste staan. Maureen Butter van het Meldpuntennetwerk Gezondheid en Milieu hield een korte inleiding over de werkwijze en de ervaringen van het netwerk. Burgers lopen steeds tegen een vijftal problemen aan: 1) de risico-evaluatie van de autoriteiten of de vervuilers komt niet overeen met hun eigen ervaringen. De meestal gebruikte epidemiologische en toxicologische modellen werken in hun nadeel.
2) gegevens over milieu en gezondheid ontbreken, of worden geheimgehouden 3) slechte communicatie tussen burgers en autoriteiten, maar ook tussen overheidsinstellingen onderling
4) belangenverstrengeling, de overheid is geen neutrale partij en heeft vaak belang bij het instand houden van een uit gezondheidsoogpunt onwenselijke situatie
5) weerstand bij de burgers zelf om risico's te onderkennen, zelfs al hebben zij gezondheidsproblemen. Ze vrezen voor de waarde van hun huis, of zien op tegen de consequenties, zoals verhuizen of van baan veranderen. Na discussie stelden de deelnemers een ranglijst op, welke problemen zij zelf het meest tegenkwamen. Communicatie scoorde het hoogst, gevolgd door risico-evaluatie en gebrek aan (toegang tot) gegevens.

Slavka Macakova van ETPS, het Slowaakse Gezonde Stedenproject hield een voordracht over haar werkwijze. ETPS organiseert trainingen voor overheden, diensten, bedrijven, scholen en buurtcomitee's om het milieubewustzijn te bevorderen en gezamenlijke doelstellingen te formuleren. Daarnaast ontwikkelen en gebruiken zij indicatoren voor duurzaamheid voor het volgen van het proces van implementatie. Bovendien helpen zij structuren op te zetten op plaatselijk niveau voor handhaving en beheer. Begin een proefproject met alle betrokken partijen, vraag een percentage van het budget van de gemeente en laat burgers met projectvoorstellen komen. Marga Jacobs van Leefmilieu, een burgerorganisatie, vertelde over de aanpak in Weurt en Nijmegen. Informatie en goede onderzoeksrapporten zijn heel belangrijk. Onderhandelen met de vervuilers ook. Leefmilieu gebruikt de data van de overheid en onderzoeksinstellingen, maar ze interpreteren deze zelf. Tips van Marga: zet een goed archief op, en een database systeem, werk samen met lokale groepen, wees onafhankelijk, wees betrouwbaar en vooral: hou vol. Daarna was er alle ruimte voor discussie en inbreng van de deelnemers. Belangrijke middelen zijn onder andere: netwerkvorming tussen lokale groepen. Het Meldpuntennetwerk heeft daar in Nederland en buurlanden een aanzet toe gegeven en de contacten met soortgelijke initiatieven elders in Europa groeien. De media werden veel genoemd. Een groep organiseerde een 'Milieu en Gezondheid Quiz' in een dagblad. Het bevorderde niet alleen bewustwording, maar leverde ook waardevolle informatie op. Gebruik crisissen en calamiteiten voor het organiseren van informatiebijeenkomsten, lobby op lokaal, nationaal en internationaal niveau. Voorkom verharding van standpunten, blijf communiceren met de tegenpartij. Een kleine groep toegewijde burgers is in staat de wereld te veranderen!

Achtergrondinformatie: "Risks, Health and Environment" Dit rapport dat in opdracht van het Meldpuntennetwerk is geschreven door Maureen Butter, werkzaam bij de Biologiewinkel Groningen, verschaft achtergrondinformatie ter ondersteuning van een petitie die zowel aan de Nederlandse regering als internationaal, aan de Europese ministerconferentie Gezondheid en Milieu, is aangeboden door de deelnemende non-gouvernementele organisaties aan het Healthy Planet Platform Nederland. Tot het instellen van een Nationaal Milieu en Gezondheid Actieplan (NEHAP) is besloten tijdens de Tweede Ministersconferentie Gezondheid en Milieu in Helsinki, 1994. De Lokale Milieu en Gezondheid Actieplannen(LEPAP's) worden voorgesteld door de Derde Ministersconferentie in Londen, 1999. Het rapport bevat een schat aan informatie over milieurisico’s en gezondheid, met bijdragen van zowel gerenommeerde wetenschappers als burgergroeperingen.

Wijde kloof
Tussen de aannames van autoriteiten en de feitelijke ervaringen van burgers gaapt een wijde kloof. Klassieke epidemiologie en toxicologie schieten tekort om de gezondheidsrisico’s voor burgers, in het bijzonder kinderen, afdoende te beschermen. Epidemiologische studies vergen teveel tijd en vereisen teveel slachtoffers om van nut te zijn in een preventief beleid dat nieuwe dreigingen het hoofd kan bieden. Bovendien zijn rondom lokale vervuilingsbronnen vrijwel altijd de populaties te klein om gezondheidseffecten met statistische methoden vast te stellen. Toxicologie en epidemiologie houden ook te weinig rekening met subklinische effecten, variabiliteit in ziektebeelden en combinatie-effecten. Andere problemen waar burgers mee te kampen hebben, zijn technische storingen in fabrieken en verbrandingsinstallaties, waardoor feitelijke emissies hoger zijn dan de berekende, maar ook verouderde vergunningen, of een groot aantal vervuilingsbronnen in de buurt, dan wel een plaatselijk gedoogbeleid.

Veranderende inzichten
Veranderende inzichten binnen medische milieukunde zorgen weliswaar voor toenemende aandacht voor effecten op het immuunsysteem, prenatale blootstelling en biologische indicatoren voor blootstelling , maar ook voor een richtingenstrijd met de bijbehorende verhitte debatten. Een reden temeer voor een open en doorzichtig besluitvormingsproces, waarin belanghebbenden en deskundigen, burgers, medici, milieukundigen en fundamentele onderzoekers allen hun bijdrage kunnen leveren. Naast bijdragen over gezondheidsrisico’s en alternatieve benaderingen in milieu-epidemiologie, bevat het rapport essays over strategieën en voorstellen tot integratie van volksgezondheid en duurzame ontwikkeling.

"Risks, Health and Environment". NGO background document for the Third Ministerial Conference on Environment and Health and parallel Healthy Planet Forum, London 16-18 June 1999. Maureen E. Butter (ed.) et al. 1999, 92 pp, fl. 20,- *, ISBN 90 367 1107 x.

* exclusief fl 5,- verzendkosten
Verkrijgbaar bij: Wetenschapswinkel Biologie (RUG) Postbus 14 9750 AA Haren
Tel: 050 3632385 / 050 363 7657 Fax: 050 3635205
E-mail:a.f.bos@biol.rug.nl .
m.e.butter@biol.rug.nl

Deel: ' Nieuwsbrief Meldpuntennetwerk Gezondheid en Milieu '




Lees ook