Nederlandse Vereniging van journalisten


11/03/2003 NVJ Algemeen
Notitie `Hoe verder met de journalistiek?'

De media ondergaan ingrijpende veranderingen die niet alleen voortkomen uit een economische terugval. De veranderingen zijn ook verbonden aan onderlinge mediaconcurrentie en maatschappelijke verschuivingen.
De NVJ-notitie: Hoe verder met de journalistiek? omvat de recente ontwikkelingen bij de massamedia: dagbladen, omroepen, tijdschriften, lokale media, internet en multimediale werkvormen. Met de notitie gaat de NVJ de discussie aan met mediapartners en mediaspecialisten uit het parlement.

De notitie is hier binnenkort te zien als Word-document Wilt u de notitie alleen downloaden, klik dan met de rechtermuistioets op bovenstaande link en kies "Doel opslaan als...". Wijs daarna de plaats aan waar u het bestand op uw PC wilt plaatsen. Hieronder een korte samenvatting

Omroep
De publieke omroepen zullen moeten bewijzen dat zij bestand zijn tegen de processen die hen bedreigen. De commerciële omroepen nemen marktaandeel over en zijn niet meer weg te denken als constante leveranciers van gevarieerd televisieaanbod.
Steeds vaker klinkt de roep om reclame bij de publieke omroepen te schrappen. De NVJ waarschuwt tegen een simpele voorstelling van zaken. Zonder STER-inkomsten zijn de drie publieke zenders niet meer te financieren. Het is nog maar de vraag of de vrijkomende gelden wel naar de commerciële omroepen of dagbladen gaan. Een dergelijk voorstel zou eerst grondig onderzocht moeten worden.
Inmiddels is een NVJ-werkgroep ingesteld die een rapport schrijft over het te voeren omroepbeleid. Deze notitie geldt als een vervolg op het tien jaar oude rapport 'Hoe is de stand, Mieke'. De NVJ handhaaft het pleidooi voor meer ruimte voor de programmamakers en minder bestuurslagen bij de publieke omroep.
De NVJ concludeert verder dat de regionale omroepen onder zware druk staan. Hun positie moet gehandhaafd blijven omdat zij in de regio's bijdragen aan een veelzijdig media-aanbod. Dit compenseert , overigens maar ten dele, de afnemende regionale concurrentie als gevolg van minder dagbladen.

Dagbladen
De positie van landelijke en regionale dagbladen verandert fundamenteel. Het aantal uitgevers wordt kleiner. Drie grote bedrijven geven 23 van de 28 dagbladtitels uit. Regionale kranten bestrijken een steeds groter gebied. De daling van de dekkingsgraad per huishouding begint een kritische ondergrens te bereiken. De recente advertentieval bedraagt 12 tot 25 procent.
Kosten worden steeds verder teruggedrongen. Titels worden samengevoegd, journalistieke banen geschrapt. In 2001 en 2002 verdwenen enkele honderden journalistieke fulltime equivalenten. Het zal hier niet bij blijven.
Ook de positie van freelancers wordt bedreigd. Enerzijds door krimpende budgetten, anderzijds door meer werkzoekende journalisten op de arbeidsmarkt. De NVJ onderzoekt de mogelijkheid om freelancers via een op midden- en kleinbedrijfgerichte aanpak te ondersteunen. De NVJ vindt dat bij de dagbladen te veel en eenzijdig wordt bezuinigd op menskracht. Juist nieuwe investeringen zijn nodig om lezers te behouden, nieuwe groepen aan te boren en productvernieuwingen in te voeren. Enkele experimenten met weekendabonnementen geven aanleiding om te bezien of op deze wijze de band met de anders afhakende abonnee kan worden behouden. Een ander initiatief is het aanbod aan abonnees om de krant gratis op internet ter beschikking te stellen, en tegen betaling aan niet-abonnees. Specials van de krant kunnen via elektronische weg worden verkocht.
Bedreigde regionale kranten zouden samen met huis-aan-huis-bladen uit hetzelfde bedrijf enkele malen per week een - aanvankelijk gratis - nieuwsblad uit kunnen brengen. Zodoende kunnen deze media hun lage dekkingsgraad opvijzelen.
Samenwerking tussen dagbladen en huis-aan-huisbladen wordt in dat verband door de NVJ niet uitgesloten. Hantering van de CAO-dagblad geldt echter als voorwaarde. Er mogen geen redactionele goedkoopte-eilanden ontstaan.
Sommige huis-aan-huisbladen zijn bezig hun positie te verstevigen ten opzichte van de regionale kranten. De schaalvergroting in de regionale dagbladpers en de krappe bezettingen maken dat er soms te weinig aandacht is voor lokale gebeurtenissen. De lokale media zien kans dit gat op te vullen. De regionale dagbladen zullen weer terug moeten naar hun regionale en lokale lezers.

Bedrijfsfonds
De NVJ wil er bij de overheid op aandringen dat het Bedrijfsfonds voor de Pers reglementair de ruimte krijgt om experimenten van dagbladbedrijven te financieren. De NVJ steunt het voornemen van de overheid om het Bedrijfsfonds ook bijstand te laten verlenen aan bedreigde titels binnen een op zichzelf goed renderend concern. Tevens vindt de NVJ dat de enkele jaren gelden bevroren advertentiecompensatieregeling voor dagbladen opnieuw opgestart dient te worden. Deze regeling kan na aanpassing aan de actuele situatie dienen om de ongelijke concurrentie tussen dagbladen en publieke omroep, enigszins te verminderen.
Verder is de NVJ van mening dat haar eerdere voorstel voor herinvoering van het BTW-nultarief voor kranten onder de aandacht van politiek en publiek moeten worden gebracht.

Tijdschriften
De belangrijkste uitgever van publiekstijdschriften is het internationale Sanoma. Dit bedrijf leidt het pure rendementsstreven waarmee de betrokkenheid tussen uitgeverijen, hun producten en journalisten verdwijnt. Ondanks positieve resultaten wordt de ene na de andere bezuinigingsronde doorgevoerd. De werkdruk van tijdschriftredacteuren is hoog. Van hen wordt verwacht dat zij ook meewerken aan commerciële activiteiten. De grenzen tussen redactie en commercie zijn bij menig publiekstijdschrift dusdanig vervaagd dat er een discussie moet plaatsvinden over de positiebepaling van de huidige redacties. In het redactiestatuut is onder meer de onafhankelijkheid van de redactie geregeld. De NVJ wil daarom het debat over de werking van het redactiestatuut bij tijdschriften intensiveren. Overigens geldt het belang van het statuut evenzeer voor dagbladen, omroepen en internet, en vindt ook hierover overleg plaats.

Internet en journalistiek
Uit het drie jaar durende NVJ-onderzoek naar de relatie tussen internet en journalistiek kan inmiddels een tussenstand worden gegeven over de internetontwikkelingen. Zowel voor een krant als voor een radioprogramma kan een goede website van grote betekenis zijn. Maar webredacties worden kleiner; studenten journalistiek hebben nauwelijks interesse in internetjournalistiek. Het gebruik van internet als aanvullend medium kan intensiever.
Tegenwoordig wordt internet ook ingezet voor de distributie van het papieren product via PDF-bestanden en hotelprinters voor bijvoorbeeld lezers in het buitenland. In de VS telt zo'n abonnement mee voor de oplagebepaling. De NVJ is er voorstander van dit telsysteem in ons land over te nemen.
In Nederland bestaat geen gestandaardiseerde webbezoek telling. Uitgevers kunnen alle mogelijke cijfers publiceren. Oplagebureau HOI overweegt om zich aan te sluiten bij internationale organisaties en ook gestandaardiseerd te gaan tellen.

Persvrijheid
Nederland behoort tot de top vijf van landen met een grote persvrijheid. Maar dat is maar betrekkelijk. De veranderde binnenlandse politieke verhoudingen hebben ook gevolgen gehad voor individuele journalisten. Enkele collega's zijn fysiek bedreigd of worden met strafprocessen geïntimideerd. Vormen van zelfcensuur bij journalisten liggen op de loer.
Een nieuwe, bedenkelijke ontwikkeling is terrorismebestrijding en de effecten voor de onafhankelijke journalistiek. Op verzoek van de Nederlandse regering heeft de NVJ een specialist geleverd om oog te houden op mogelijke Europese regelgeving op dit terrein. Dat sluit nauw aan bij de activiteiten van justitie met betrekking tot het aftappen van telefoon, fax en mail van journalisten. Een pleidooi van de NVJ om bij grondwetswijziging de bescherming van de handelingen van journalisten te vergroten, werd door het parlement afgewezen. De komende tijd zal leren of de huidige politieke constellatie tot betere resultaten leidt.
De aanhoudende geluiden over een mogelijke wijziging Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) beloven weinig goeds. De beroepsgroep doet er goed aan deze verkenningen met argusogen te volgen zodat media zelf blijven bepalen wat zij over het handelen van de overheid openbaar maken. De NVJ heeft inmiddels een WOBsite toegevoegd aan Villamedia.nl.

N.B. De notitie `Hoe verder met de journalistiek' kan worden aangevraagd bij het NVJ-secretariaat en is ook te vinden op www.villamedia.nl. De tekst is reeds gestuurd aan het NVJ-kader en aan relaties uit de bedrijfstak.

Deel: ' Notitie `Hoe verder met de journalistiek?' '




Lees ook