Hoofdbedrijfschap Detailhandel - Den Haag, 25 november 1999

Spelen omdat het leuk is !

De betekenis van spel en speelgoed voor de ontwikkeling van kinderen

Touwtje springen en steppen. Vadertje/moedertje of winkeltje spelen. Skateboard, stratego, en computergames. Kinderen spelen en hebben speelgoed. Spelen is een onderwerp dat wetenschappers blijft boeien. Talrijk zijn de onderzoeken die gedaan zijn naar de achtergronden van het spel en naar de goede en minder goede kanten ervan voor de ontwikkeling van de kindergeest. Daarnaast hebben ouders, tantes en ooms nog altijd moeite met het kiezen van speelgoed voor kinderen. Het Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD) en de vereniging Gebra, de brancheorganisatie van speelgoedondernemers, hebben daarom de afdeling Orthopedagogiek van de Universiteit van Leiden gevraagd alles nog eens met behulp van een literatuuronderzoek op een rij te zetten. Wat is de betekenis van spel en speelgoed voor de ontwikkeling van kinderen?

Spelen voor de lol

Uit verschillende onderzoeken komt naar voren dat spel vooral spel is als kinderen er lol in hebben. Gewoon omdat het leuk is. Zodra het moet of met het spel een speciaal doel moet worden bereikt, houdt de interesse op. Kinderen spelen het spel uitsluitend op hun manier. Zij bepalen de regels en veranderen die als daarmee het spel leuker of spannender wordt. Dit betekent niet dat kinderen van spelen niets leren. Integendeel, al spelend leren ze de wereld om hen heen te kennen en te begrijpen. Een bal kun je rollen, maar moeilijk stapelen en met een blok is het precies andersom. In hun spel maken kinderen kennis met sociale regels die ook in de wereld gelden. Als je bij het touwtje springen niet op je beurt wacht, heb je kans dat je de volgende keer niet mee mag doen. En als je bij mens-erger-je-niet of een partijtje voetballen niet tegen je verlies kunt, hoepel je maar op. Het kinderspel is dus een uitstekende mogelijkheid om, soms letterlijk met vallen en opstaan, te ontdekken hoe de wereld in elkaar steekt.

Vijf speelvormen

Het onderzoek van de Universiteit van Leiden maakt onderscheid in vijf verschillende spelvormen. Het bewegingsspel, het sensopatisch (tasten, voelen, horen) spel, het fantasiespel, het contructiespel en het regelspel. Al naar gelang de ontwikkeling van het kind wordt elke spelvorm anders ingevuld. Bij het constructiespel bijvoorbeeld zie je dat kleine kinderen een toren proberen te bouwen met blokken. Eerst vallen ze om. Op den duur leren ze dat je op een ander manier moet stapelen. Als kinderen wat ouder zijn kunnen ze zelfs complete steden, kastelen of boten bouwen. Bij het bewegingsspel begint het bijvoorbeeld met een baby die merkt dat een rammelaar die boven haar hangt geluid maakt als zij hem met haar handje aanraakt. Ze probeert het telkens opnieuw. Tegelijkertijd leert ze ook de afstand te schatten tussen de rammelaar en haar hand. En zo gaat het steeds beter. Al spelend ontdekt een kind steeds meer mogelijkheden. Fietsen met zijwieltjes wordt na verloop van tijd fietsen zonder zijwieltjes en weer later kunnen kinderen zelfs fietsen met losse handen.

Met of zonder speelgoed

Kinderen spelen met alles wat los en vast zit en gebruiken vooral hun fantasie. Door hun eigen bed een boot te noemen, kan het plotseling varen, zo gemakkelijk gaat dat. Toch kan door volwassenen bedacht speelgoed een uitstekende aanvulling op of stimulans zijn voor het spel van kinderen. Want indiaantje spelen met een echte hoofdtooi is toch wel heel erg spannend. En met een bal is het een stuk prettiger voetballen dan met een prop papier.

Oorlogsspeelgoed fout?

Naast de algemene spelontwikkeling van kinderen is in het onderzoek gekeken naar het eventuele gevolg van oorlogsspeelgoed en computerspelletjes. Oorlogsspeelgoed kan bijvoorbeeld lang niet zoveel kwaad als soms wordt verondersteld. Kinderen worden dagelijks met agressie geconfronteerd. Maar de oorlog in voormalig-Joegoslavië is toch wat anders dan een ruzie over een emmertje in de zandbak. Het oorlogsspel biedt de mogelijkheid hiermee om te gaan. Door oorlog te spelen, leren kinderen de emoties te verwerken die hierbij komen kijken. Om precies dezelfde reden gaat een kind doktertje spelen als hij naar het ziekenhuis moet. En natuurlijk gaat niet elk kind dat doktertje speelt later geneeskunde studeren. Evenmin wordt iemand die oorlogje speelt later automatisch een agressief type. Het oorlogsspel heeft daarnaast nog een sociale dimensie. Kinderen leren experimenteren met macht en dat kan weer bijdragen aan een goede sociale ontwikkeling.

Video- en computerspelletjes

De kritiek dat kinderen, net als bij gewelddadige televisie, agressief worden van video- of computerspelletjes kan in hoge mate worden gerelativeerd. Televisiekijken is namelijk iets heel anders dan een video- of computerspelletjes spelen. In een spannende film kun je niet zelf ingrijpen, terwijl bij een videospel de zaken naar eigen hand kunnen worden gezet. Het geweld in een computerspel is bovendien veel abstracter dan dat op televisie, waar het meestal om mensen van vlees en bloed gaat. Computerhelden komen zelfs na een 'reset' weer gewoon tot leven. Het gebruik van de computer op vroege leeftijd biedt voordelen. Uit onderzoek is gebleken dat computerspellen de coördinatie van oog en handbewegingen, het ruimtelijk inzicht en de concentratie kunnen verbeteren. Dit kan het kind voorbereiden op de volwassen wereld waarin technologie en computergebruik steeds belangrijker worden. Andere veelgehoorde kritiek is de angst voor een sociaal isolement door computers. Dit blijkt in de praktijk erg mee te vallen. Net als bij alle andere spelletjes wordt de obsessie minder zodra de nieuwigheid eraf is. Daarnaast kun je video- en computerspelletjes heel goed met een vriendje samen doen.

Hoofdbedrijfschap Detailhandel
Postbus 90703
2509 LS Den Haag
t: 070-33 85 600
f: 070-33 85 711

Deel: ' Onderzoek betekenis spel en speelgoed voor ontwikkeling '




Lees ook