expostbus51


MINISTERIE JUS

JUST: schadevergoedingsprocedures

Wijnand Stevens
070 370 6857

17.06.1999

3802

KABINET WIL ONGEBREIDELDE GROEI VAN SCHADEVERGOEDINGSPROCEDURES

VOORKOMEN

Het kabinet wil voorkomen dat er door een toename van het aantal schadevergoedingsprocedures en het steeds hoger worden van schadevergoedingen in Nederland een .claimcultuur. ontstaat. Hoewel zo.n cultuur in Nederland, in tegenstelling tot de VS, nog niet bestaat, is er reden tot zorg. Het kabinet wil daarom ontwikkelingen in het aansprakelijkheidsrecht scherp in de gaten houden. Daartoe zal Justitie een monitoringssysteem ontwikkelen. Het kabinet is in dit verband tegen de invoering van zogeheten .punitive damages. - dat zijn vergoedingen in civiele procedures als sanctie in plaats van als de compensatie voor de geleden schade. Ook is het kabinet tegen excessieve vormen van resultaatsafhankelijke beloning (.no cure no pay. en .contingency fees.) in de rechtshulpverlening. Dat zijn hoofdpunten uit het kabinetsstandpunt over claimcultuur, dat vandaag door minister A.H. Korthals van Justitie naar de Tweede Kamer is gestuurd.

Claimcultuur in Nederland
In Nederland zou zich steeds meer een claimcultuur ontwikkelen, zo wordt wel beweerd. Partijen spreken elkaar vaker voor schadevergoeding aan en het gaat om steeds hogere bedragen, is de opvatting. Daarbij wordt dan vaak verwezen naar de toestand van het aansprakelijkheidsrecht in de Verenigde Staten als voorland voor Nederland. Hoewel er niet veel statische gegevens beschikbaar zijn blijkt uit cijfers van verzekeraars inderdaad een veranderd claimgedrag. Zo is het totale schadebedrag dat jaarlijks wordt uitgekeerd tussen 1989 en 1997 verdubbeld van 310 miljoen naar 620 miljoen. Ook het gemiddeld uitgekeerde bedrag is bijna verdubbeld. Voor deze ontwikkeling noemt het kabinet een aantal mogelijke oorzaken.

Oorzaken
Een belangrijke oorzaak is de juridisering van de samenleving: steeds meer worden relaties tussen personen en bedrijven juridisch geregeld. Dat geeft aanleiding tot juridische conflicten. Ook in het aansprakelijkheidsrecht en schadevergoedingsrecht zelf zijn de mogelijkheden tot claimen verruimd: te denken is aan betere slachtofferbescherming door bijvoorbeeld introductie van risicoaansprakelijkheden en een uitbreiding van de mogelijkheden immateriële schade vergoed te krijgen. Ook een meer algemene verzakelijking van relaties in de samenleving speelt een rol. Deze verzakelijking komt in de plaats van de van oudsher bestaande vormen van sociale cohesie. De terugtredende overheid en het afnemende belang van collectieve voorzieningen ten gunste van privaatrechtelijke regelingen leiden onherroepelijk tot uitbreiding van het gebruik van het civiele aansprakelijkheidsrecht. De toename van het aantal aansprakelijkheidsverzekeringen neemt voor partijen, maar ook voor rechters, een psychologische barrière voor aansprakelijkheidsstelling weg. Daarbij speelt ook de grotere toegankelijkheid van rechtshulp een rol. De voortschrijding van wetenschap en techniek zorgt voor juridische complicaties. Enerzijds doordat nieuwe technieken nieuwe rechtsvragen en dus rechtsonzekerheid oproepen (Internet bijvoorbeeld). Anderzijds doordat er door schaalvergroting in het handelsverkeer steeds vaker producten op de markt komen die, als er een gebrek aan kleeft, zeer grote schade kunnen veroorzaken. Al deze ontwikkelingen spelen tegen de achtergrond van een toenemende internationalisering van het recht. In die internationalisering speelt het Amerikaanse recht - met zijn veel sterkere claimcultuur - een toonaangevender rol dan de terughoudender tradities uit de Europese Unie.
Voor- en nadelen
Het kabinet beoordeelt de uitbreiding van aansprakelijkheden zeker niet alleen negatief. Er gaat een belangrijke preventieve werking uit van het aansprakelijkheidsrecht. Zo hebben productaansprakelijkheid, werkgeversaansprakelijkheid, milieu-aansprakelijkheid en medische aansprakelijkheid positieve effecten gehad op respectievelijk productveiligheid, arbeidsveiligheid, milieu-investeringen en medisch handelen. Ook appelleert aansprakelijkstelling aan het rechtvaardigheidsgevoel. Door een financiële vergoeding kan materiele schade en leed worden gecompenseerd.
In een extreme vorm heeft claimcultuur een aantal negatieve effecten, volgens het kabinet. Veel claimen leidt tot een toenemend beroep op en belasting van de rechterlijke macht. Maatschappelijk onwenselijk is het verschijnsel dat instellingen en dienstverleners allerlei onterechte voorzorgen gaan nemen om eventuele
aansprakelijkheidstelling te voorkomen. Denk bijvoorbeeld aan onnodig onderzoek of zelfcensuur door internet providers. Ook kan het voorkomen dat diensten - medische hulpverlening onder ongunstige omstandigheden bijvoorbeeld -worden geweigerd wegens het risico van claims. In zijn extreme vorm kan een claimcultuur er ook toe leiden dat aansprakelijkheidsverzekeringen zeer duur worden of dat het helemaal niet meer mogelijk is aansprakelijkheidsrisico.s te verzekeren. In de Verenigde Staten komen dergelijke uitwassen in de praktijk voor.

Beleidsvoornemens
Het uitgangspunt van het kabinet is dat het beleid niet zozeer gericht moet zijn op het tegengaan van het gebruik van het aansprakelijkheidsrecht, maar op het bestrijden en, waar mogelijk, voorkomen van de uitwassen waartoe een te ver doorgeschoten claimcultuur aanleiding kan geven. Daartoe zal er allereerst voor moeten worden gezorgd dat de introductie van elementen die deze uitwassen kunnen veroorzaken wordt vermeden. Het gaat hier in het bijzonder om punitive damages en vormen van resultaatsafhankelijke beloning in de rechtshulpverlening. Voor het geval zich ondanks dit preventieve beleid uitwassen voordoen heeft het kabinet geinventariseerd welke middelen kunnen worden ingezet om deze tegen te gaan. Daarbij is te denken aan wettelijke inperkingen van aansprakelijkheden en wettelijke matiging van de hoogte van schadevergoedingen. De inzet van deze middelen is op dit moment niet aan de orde.
Om te kunnen beoordelen of ze op enig moment wel moeten worden ingezet is een adequaat monitoring systeem van groot belang. Ook krijgt het ministerie van Justitie de taak om bij de totstandkoming van nieuwe regelgeving en beleid te wijzen op de mogelijke gevolgen daarvan voor de ontwikkeling van de claimcultuur in ons land. Bij dit alles realiseert het kabinet zich dat de mogelijkheden om deze ontwikkeling te beïnvloeden onvolledig zijn. In toenemende mate spelen internationale invloeden een rol en voor een deel zijn de achterliggende oorzaken van sociaal-economische aard.
------------

17 jun 99 09:42

Deel: ' Ongebreidelde groei schadevergoedingsprocedures voorkomen '




Lees ook