Erasmus Universiteit Rotterdam

6 januari 2000

Oratie prof.dr. A.A. van Stipriaan Luïscius, hoogleraar Geschiedenis van Niet-Westerse Samenlevingen

Creolisering: een nieuwe kijk op interculturele geschiedenis

Nederland is multicultureel aan het worden en de reacties daarop bewegen zich op een continuüm tussen afwijzing en omarming. Wat deze ontwikkeling betekent voor processen van culturele verandering bij alle betrokkenen is nog tamelijk duister. In de niet-westerse wereld zijn deze processen, mede onder invloed van de koloniale ervaring, al veel langer deel van de historische werkelijkheid, aldus prof.dr. Alex van van Stipriaan Luïscius in zijn oratie, getiteld Creolisering: vragen van een basketbalplein, antwoorden van een watergodin.

Hij aanvaardt op donderdag 6 januari 2000 het ambt van hoogleraar in de Faculteit der Historische en Kunstwetenschappen, met de leeropdracht Geschiedenis van Niet-Westerse samenlevingen.

In sommige takken van sociale wetenschap, waaronder niet-westerse geschiedenis, houden onderzoekers zich al langer met processen van culturele verandering bezig en meer recent hebben zich de onderzoekers van globaliseringsprocessen daarbij gevoegd. De twee disciplines die tot op heden het meest hebben bijgedragen aan theorievorming op dit gebied zijn de antropologie en de linguïstiek. Toch zijn die theoretische concepten veelal beperkt gebleven tot het eigen vakgebied en is het pas tamelijk recent dat een daarvan in toenemende mate door onderzoekers uit al die disciplines omarmd lijkt te worden niet het minst ook door de post-modernen onder hen- en dat is creolisering.

Creolisering, als concept, is ontstaan uit de interculturele historische praktijk in de Nieuwe Wereld, de Amerikas, met name het Caraïbisch gebied, waar sinds vijf eeuwen, Afrikaanse, Europese, Inheemse en later ook Aziatische culturen met elkaar lange tijd hardhandig- interacteren. Een heel scala aan culturele nieuwvormingen is daarvan het resultaat, wat met creolisering wordt omschreven. Hoe dat proces verloopt is tot op heden het best geanalyseerd en bediscussieerd door linguïsten, maar opmerkelijk genoeg is daar door historici, antropologen en andere sociale wetenschappers voornamelijk het aspect van culturele vermenging en culturele retenties en in mindere mate het culturele continuüm waarop mensen zich bewegen, uit overgenomen. De linguïstiek heeft echter meer te bieden, wat een nieuwe impuls zou kunnen geven aan het historisch onderzoek van culturele verandering. Getransponeerd van taal naar cultuur in algemene zin kunnen vragen gesteld worden over de culturele selectie die in nieuwvorming plaatsvindt, of het een top-down of een bottom up proces is, of het een in tijd, ruimte en aspecten gedifferentieerd proces is, of er ook sprake is van décreolisering of zelfs van taal- c.q. cultuurdood, of de culturele verscheidenheid na verloop van tijd verdwijnt, dan wel of het een herkenbare plaats krijgt en hoe dan.

Deze vragen drongen zich ook op kijkend naar een basketbalpleintje in een zogenaamde multiculturele Nederlandse buurt, waar om de beurt verschillende etnische groepjes gebruik van maken, maar (nog?) opmerkelijk weinig in gemengde samenstelling. Hoe zon proces van culturele confrontatie en interactie elders is toegegaan en met welke uitkomsten, illustreert de hoogleraar in zijn oratie aan de hand van de geschiedenis van een Afrikaanse/Afro-Surinaamse watergodin genaamd Mami Wata/Watramama. Aan beide zijden van de oceaan speelde zij een cruciale rol in periodes van interculturele verwarring en crisis, in Suriname vooral tijdens de slavernij, in West-Afrika vooral de laatste vijftig jaar. In die crises bood en biedt zij zekerheid en een nieuwe identiteit aan haar volgelingen, niet in de laatste plaats vanwege de veelheid aan culturele bronnen die haar kenmerken, en tegelijk is haar geschiedenis er minstens zozeer een van geweld, bloed, zweet en tranen.

Info voor de pers:
Oratie: donderdag 6 januari 2000, 16.00 uur
Plaats: Woudestein, Aula
Info: bij de hoogleraar, tel. 010 408 2497; e-mail: stipriaan@fhk.eur.nl of bij de afdeling Interne en Externe Betrekkingen, tel. 010 408 1777

Deel: ' Oratie hoogleraar Erasmus Universiteit over creolisering '




Lees ook