Katholieke Universiteit Nijmegen

Bron: Pers en Voorlichting, tel. (024) 361 22 30 Aanmaakdatum: 14 april 1999

PERS & VOORLICHTING Persbericht

Proefschrift over handhaving mestwetgeving in Nederland en Vlaanderen GROTE VERSCHILLEN TUSSEN NEDERLAND EN VLAANDEREN IN CONTROLE OP MESTWETGEVING

Nederland en Vlaanderen hebben een totaal andere aanpak van controle op mestwetgeving. Beide regio's hebben een omvangrijke, niet grondgebonden intensieve veehouderij. Beide kampen met een hardnekking mestprobleem en beide hebben daarvoor in de afgelopen jaren beleid ontwikkeld. In Vlaanderen combineert de Mestbank het beleidsuitvoerende werk met controlerende taken, in Nederland is er een sterke spreiding van uitvoeringstaken (bij AID, de Algemene Inspectiedienst van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, en Bureau Heffingen).

De controleur van de AID oriënteert zich als buitengewoon opsporingsambtenaar met name op de opsporingstaken en werkt vanuit een vorm van professioneel wantrouwen. De Vlaamse controlemedewerker staat in een andere verhouding tot de landbouwer. Juist omdat uiteenlopende taken vaak door dezelfde medewerkers worden uitgevoerd werkt men meer vanuit een vertrouwensrelatie. Doordat in Vlaanderen één centrale instantie het mestbeleid voor een belangrijk deel vorm geeft en uitvoert is er een sterkere afhankelijkheidsrelatie tussen boer en overheid.

De Nederlandse verhoudingen kenmerken zich daarentegen door een spiraal van wantrouwen tussen het agrarisch bedrijfsleven en de overheid. Sterke kanten van de Nederlandse aanpak zijn ruimere middelen voor controle en opsporing en sterkere concentratie op controles in het veld. De AID heeft daardoor meer mogelijkheden om na te gaan of de administratieve werkelijkheid ook overeen komt met de feitelijke werkelijkheid op het bedrijf.

Dit concludeert de Nijmeegse rechtssocioloog Mark Wiering in het proefschrift 'Controleurs in context, handhaving van mestwetgeving in Nederland en Vlaanderen'. De heer Wiering hoopt op woensdag 21 april
1999 aan de KU Nijmegen te promoveren.

Karakteristieken van beleid

Het proefschrift stelt de praktijk van de controlerende instanties in het Nederlandse en Vlaamse mestbeleid centraal. Welke problemen ondervinden de functionarissen bij de controle van landbouwers? Hoe reageren zij, als 'frontlinie'-werkers, op de politieke controverse in het mestbeleid? Het boek behandelt de karakteristieken van de Vlaamse en Nederlandse beleidsvoering en geeft een 'kijkje in de keuken' van de controlerende instanties.

Wiering richt zich op de wijze waarop de controletaak in twee verschillende landen wordt ingevuld. De AID is de centrale controlerende instantie in het Nederlandse mestbeleid. In Vlaanderen heeft de Mestbank een vergelijkbare controletaak. De studie beschrijft en vergelijkt de stijl van opereren van deze twee organisaties en typeert de omgeving waarin de controlefunctionarissen aan weerszijden van de grens werken.

Overeenkomsten

Het mestprobleem verscheen de afgelopen jaren met een zekere regelmaat op de Vlaamse en Nederlandse politieke agenda. In Vlaanderen struikelde vlak voor de verkiezingen van 1995 een kabinet over beleidsvoornemens om het mestbeleid aan te scherpen. In Nederland zorgde het mestbeleid voor enorme onrust, verwarring en agitatie in de belangenarticulatie door landbouworganisaties. Het leidde tot afbreken van neocorporatistische arrangementen en polarisering tussen de Nederlandse overheid en het landbouwbedrijfsleven. Vanuit de veeteeltsector was er diepgeworteld verzet tegen de mestmaatregelen. Ook de systematiek van de Nederlandse mestwetgeving (tot 1998) en het oorspronkelijke Vlaamse Mestdecreet uit 1991 kwam grotendeels overeen. De Nederlandse mestwetgeving stond aanvankelijk ook model voor de Vlaamse variant.

Machtsfactor

Er zijn echter opmerkelijke verschillen in uitvoering van het Nederlandse en Vlaamse mestbeleid en de positie en achtergrond van de controlerende instanties. De Vlaamse Mestbank combineert beleidsuitvoerend werk met controlerende taken. Ze weet erg veel doordat zij verschillende informatiebronnen administratief met elkaar vergelijkt, inclusief informatie over milieuvergunningen van bedrijven. Al komt de Mestbank niet daadwerkelijk op het bedrijf, toch is ze een machtsfactor van betekenis, juist vanwege die combinatie van registrerende en inventariserende activiteiten.

De Mestbank in Vlaanderen is onderdeel van de Vlaamse Landmaatschappij, een organisatie die geworteld is op het gebied van de ontwikkeling van het Belgische platteland. Ruilverkaveling was jarenlang de belangrijkste activiteit. De achtergrond en de uitvoeringsroutines van de overkoepelende organisatie beïnvloeden de wijze waarop de Mestbank haar taken ter hand neemt.

Opsporingsgerichtheid: sterke kant

Het Nederlandse mestbeleid kent een sterke spreiding van uitvoeringstaken. Het Bureau Heffingen zorgt voor registraties, heffingen en bijbehorende controle van administratieve gegevens. De controle ligt bij AID en politie en gebeurt door middel van bedrijfsbezoeken en veldcontroles. De controleurs zijn agrarisch geschoold en opsporingsbevoegd.

Als gevolg van de gespreide functieverdeling in de uitvoeringsstructuur van het mestbeleid én de hiërarchische structuur van de organisatie, heeft de AID controleur minder direct en een minder verstrekkend overzicht van gegevens van te reguleren bedrijven. Hij richt zich meer op het individuele bedrijf en de (straf)zaak. Consequentie van het Nederlands uitvoeringsapparaat is dat de informatie over landbouwbedrijven is verspreid over verscheidene organisaties. Door de opsporingsgerichtheid is echter grondiger controle mogelijk.

Proefschrift

M.A. Wiering. Controleurs in context: handhaving van mestwetgeving in Nederland en Vlaanderen. Proefschrift Katholieke Universiteit Nijmegen. Promotie op 21 april 1999. Promotor: prof. C.A. Groenendijk, co-promotor: dr. T. Havinga, Instituut voor Rechtssociologie KU Nijmegen.

Een handelseditie verschijnt in de reeks Agrarisch Recht bij Koninklijke Vermande in Lelystad, ISBN 90 54 58 70 24.

Deel: ' Promotie Controle op mestwetgeving Nederland-Vlaanderen '




Lees ook