Rijksuniversiteit Groningen


De navigatie van een wesp ontleed

Veel insekten beschikken naast hun 'gewone' ogen ook over ocelli of schijnogen. Zo ook oriëntaalse hoornaar (een wespensoort). Anders dan de naam doet vermoeden, zijn schijnogen verre van overbodig. Zonder deze lichtgevoelige organen zou de wesp niet kunnen navigeren of zich oriënteren. Eyal Rosenzweig zocht uit hoe de structuur en functie van de ocelli zich precies tot elkaar verhouden.

De drie ocelli van de wesp liggen op de kruin, die de vorm heeft van een driezijdige pyramide met een afgeknotte kop. Op elk van de pyramidevlakken bevindt zich een ocellus. Op deze manier bestrijken ze gedrieën een hoek van 360° . "De structuur van de ocelli, en hun ruimtelijke ligging ten opzichte van elkaar, maakt het voor de wesp mogelijk om tijdens de vlucht de richting van de zon te bepalen en zich op elk willekeurig tijdstip te oriënteren," vertelt Rosenzweig. "De ocelli fungeren hierbij als een soort zonnewijzer."

Naast de ocelli, beschikt de wesp nog over een aantal andere 'navigatie-instrumenten'. Rosenzweig ontdekte zelfs een tot nog toe onbekend orgaan voor de detectie van zwaartekracht, dat hij het 'Ishay orgaan' noemt. Op de kop bevinden zich tevens twee zogeheten paraocelli, organen met een gyroscoopachtige functie. Door deze verschillende evenwichtsorganen te gebruiken kan de wesp complexe vliegbewegingen uitvoeren zonder uit balans te raken, maar ook zijn positie beter bepalen. Ze stellen de oriëntaalse hoornaar ondermeer in staat om de hoek van de zon ten opzichte van het zenit te bepalen.

Rosenzweig (Petah-Tigva, Israël, 1960) studeerde geneeskunde aan het Institut de Medicina in Timisuara, Roemenië.

Datum en tijd

woensdag 5 januari 2000, 16.00 uur

Promovendus

E. Rosenzweig, Hagalil 77, Ganei Tiqva, Israël; nadere informatie over het onderwerp bij co-promotor J.J.L. van der Want, tel. (050)363 25 02, bereikbaar vanaf 3 januari

Proefschrift

Navigation organs of the oriental hornet - the ocelli and ciliated sensory epithelium of the head. Micromorphology, function and homeostasis

Promotores

prof.dr. F.W.J. Albers, prof.dr. J.S. Ishay

Faculteit

medische wetenschappen

Plaats

Aula Academiegebouw, Broerstraat 5, Groningen

Deel: ' Promotie De navigatie van een wesp ontleed '




Lees ook