Rijks Universiteit Groningen


Debat over marktwerking onderwijs ontbeert samenhang

1Het huidige debat over de marktwerking in het onderwijs gaat te veel over afzonderlijke problemen. Onderwijssocioloog Sietske Waslander bedacht daarom een manier om het functioneren en falen van markt en overheid in het onderwijs wel samenhangend te bediscussieren. Daarmee is het haar gelukt orde te scheppen in de argumenten van voor- en tegenstanders van marktwer- king. De uitkomst van het debat staat hiermee overigens nog niet vast. Waslander promoveert op donderdag 1 april 1999 aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG).

De discussie over de marktwerking gaat bijvoorbeeld over openbare ranglijs- ten van scholen, sponsoring van scholen door commerciele bedrijven en de rol van de overheid bij de bewaking van de kwaliteit van het onderwijs. Dat roept veel vragen op. Zal de kwaliteit van het onderwijs toe- of afnemen? Zullen de verschillen in onderwijskansen groter of kleiner worden?

Geen oordeel
Waslander brengt systeem in de argumenten door na te gaan in hoeverre een drietal kernproblemen van het onderwijs het beste opgelost worden: wat moeten we onderwijzen? Hoe kunnen we dat doen? En voor wie is welk onder- wijs? Volgens haar gaat het vooral om de concrete gevolgen van marktwerking in het onderwijs in de dagelijkse praktijk en niet zozeer om een theoreti- sche of een ideologische invalshoek. Dit extra inzicht levert volgens Waslander echter geen eenduidige uitkomst op: "Uit de discussie blijkt namelijk dat er zowel een onderbouwd en geloofwaardig pleidooi gehouden kan worden voor marktwerking in het onderwijs, als tegen marktwerking. Bij gebrek aan experimenten en gedegen onderzoek daarvan is op dit moment feitelijk geen oordeel te vellen."

De markt
Een deel van haar proefschrift schrijft Waslander in de vorm van een Angel- saksische rechtszaak, om duidelijk te maken dat de tegengestelde standpun- ten om verschillende redenen geldig en gelijkwaardig zijn. De twee partij- en, markt en overheid, leggen hun geschil voor aan een jury. Volgens de advocaat van het marktmechanisme is de markt beter dan de overheid in staat om het hoofd te bieden aan de complexiteit van het onderwijs: "Dat komt omdat de markt meer partijen de mogelijkheid geeft om uit te vinden hoe iets werkt." De uniforme aanpak van de overheid staat dit in de weg. Daar komt bij dat de markt consumenten iets te kiezen geeft, hen de gelegenheid geeft om hun voorkeuren kenbaar te maken en zo verscheidenheid stimuleert. De uiteindelijke verdeling van het onderwijs komt daardoor beter tegemoet aan ieders heel verschillende wensen dan wanneer de overheid allerlei regels stelt aan het onderwijs. "Als marktwerking op een deelterrein problemen zou opleveren, is een kleine ingreep van de overheid genoeg om het marktmechanisme verder haar werk te laten doen", aldus Waslander.

De overheid
De advocaat van de overheid benadrukt in Waslanders rechtszaak dat de markt geen enkele garantie biedt voor de kwaliteit van het onderwijs: "Juist vanwege de complexiteit van het onderwijs kan de consument de kwaliteit niet goed inschatten. De overheid kan die garantie wel bieden door inspec- tie van het onderwijs." Tenminste als die goed geregeld is. Waslander vindt eigenlijk dat de inspectie nu te weinig bevoegdheden heeft. Anders dan de markt kan de overheid heel goed een coordinerende rol spelen. Dat is bijvoorbeeld van belang bij de verdeling van leerlingen over reguliere en speciale scholen, bij het verdelen van leerlingen van verschillende soci- aal-economische achtergronden en ook bij het verdelen van leerlingen van verschillende etnische achtergronden. Waslander: "Een coordinerende over- heid kan bovendien een 'rat race' helpen verhinderen. Er is elders al langer een gevecht gaande om de hoogst aangeschreven universiteiten. Via middelbare scholen en basisscholen heeft die strijd zich soms al verplaatst naar een strijd om de toegang tot de meest prestigieuze peuterspeelzalen!"

Curriculum vitae
Sietske Waslander (Hoornsterzwaag, 1966) studeerde sociologie in Groningen (cum laude). Na een docentschap aan de RUG, werd ze projectleider van een grootschalig onderzoek in Nieuw-Zeeland, uitgevoerd door de universiteit van Victoria in Wellington. In 1994 keerde ze terug naar de RUG om haar promotie voor te bereiden. Ook coordineerde Waslander een internationaal onderzoek voor de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in Parijs. Tussen de bedrijven door was ze betrokken bij de evalua- tie van het Nederlandse beleidsprogramma 'Weer Samen Naar School' en deed ze studies op de terreinen onderwijs-arbeidsmarkt en sociale mobiliteit. Binnenkort treedt zij in dienst als management consultant bij Twijnstra Gudde. De titel van haar proefschrift luidt: Koopmanschap en burgerschap. Marktwerking in het onderwijs, uitgegeven door uitgeverij Van Gorcum (ISBN 90 232 3457 X, prijs fl. 49,50). Waslander promoveert in de Psychologische, Pedagogische en Sociologische Wetenschappen. Haar promotor is prof.dr. J.L. Peschar.

Nadere informatie: Dienst Interne en Externe Betrekkingen, tel. (050)363 54 46

Deel: ' Promotie Debat marktwerking onderwijs onsamenhangend '




Lees ook