Persbericht, donderdag 3 juni 1999
Spionage onder water:
watervlooien ontsnappen aan verklikte vis en muggenlarf

NIEUWERSLUIS/UTRECHT - Vrijdag 4 juni promoveert NIOO-onderzoeker Anke Weber in Utrecht op spionagestoffen: de onzichtbare infochemicaliën. Deze stoffen worden uitgescheiden door dieren onderwater. Hierdoor kunnen watervlooien 'ruiken' dat er vijanden, vissen of muggenlarven, in de buurt zijn. De watervlooien proberen de kans om opgegeten te worden te verkleinen. Mogelijkheden zijn: klein blijven of juist snel groot groeien en zo een minder hapklare vorm aannemen.

Infochemicaliën zijn nog onbekende stoffen die onderwater een belangrijke rol spelen. Vissen verraden zich er bijvoorbeeld mee aan watervlooien. De informatie die deze stoffen opleveren, kan zo gebruikt worden door de watervlooien om te ontsnappen aan hun belagers. Wolf Mooij, co-promotor van Weber verwoordt het zo: "De essentie is dat een info-stof niet direct inwerkt op een dier, de watervlo. Een voedingsstof of een gifstof doet dat wel. Een info-stof wordt daarentegen gebruikt om keuzes te maken. Vergelijk het maar met een muur en een rood stoplicht. Een muur - een gifstof - is een barrière, waar je echt voor moet stoppen. Een rood stoplicht geeft net als infochemicaliën een signaal, waarna je nog kunt kiezen voor stoppen of doorrijden."

Watervlooien hebben een aantal belangrijke vijanden. Naast vissen zijn dit muggenlarven (de vrijzwemmende Chaoborus) en roofwatervlooien. Water waarin vissen, Weber gebruikte baarzen, hadden rondgezwommen ontlokten watervlooien de reactie om snel jongen te werpen. Vissen eten de grote vlooien op en de kleine ontkomen. Muggenlarven-water veroorzaakte een tegengesteld effect: de watervlooien groeiden juist snel groter (en driehoekiger). Als ze groot genoeg zijn, kunnen de muggenlarven ze namelijk niet meer 'behappen' en ontsnappen ze aan deze rovers. Een derde mogelijkheid om vrijuit te gaan, is niet te veel rondzwemmen, want dan val je minder op als vlo. Het vóórkomen van deze 'ontsnappingsclausule' bleek met name erfelijk bepaald. De andere twee mogelijkheden werden veel meer beïnvloed door de infochemicaliën. "De aanpassing van de watervlooien na het blootstellen aan de info-stoffen van muggenlarven of vissen is zo sterk, dat het in het veld waarschijnlijk ook van belang is," meent Mooij.

Deel: ' Promotie Spionagestoffen, de onzichtbare infochemicaliën '




Lees ook