CDA

Speeches uitgesproken op het CDA-Congres van 27 februari 1999

Speech kandidaat-partijvoorzitter Mr. M.L.A. van Rij, uitgesproken tijdens het CDA-Congres in De Vechtsebanen te Utrecht op zaterdag 27 februari 1999

Titel: Durf anders te zijn in de betrokken samenleving

Beste CDA-ers,

Het is vandaag een belangrijke dag. U allen heeft het vuur uit de sloffen gelopen om een goed resultaat neer te zetten bij de Statenverkiezingen van a.s. woensdag. Zelf heb ik alle vertrouwen in de uitslag. Zoals u weet, toer ik al een aardig tijdje door het land om bij de verschillende provinciale afdelingen en kamerkringen op te snuiven wat er leeft. Ik heb uitermate goed gemotiveerde CDA-ers aan het werk gezien, vrijwilligers en bestuuders. De verkiezingsprogrammas zijn alle op de maat van de provincie gesneden. De lijsttrekkers, wij hebben het zojuist nog gezien, allen zeer herkenbare kandidaten. Vergeet u vooral ook niet dat wij in alle provincies, alsmede in alle gemeenten meebesturen. Landelijk in de oppositie, maar regionaal en lokaal in de regering. Dicht bij de mensen. Wie zit er nu eigenlijk echt in het hart van de samenleving? Dat zijn wij, christen-democraten, wij komen uit het hart en wij leven in het hart en voor het hart van de samenleving!
U mag het gerust weten, ik ben zeer gemotiveerd geraakt door mijn verdere contacten met de basis van het CDA. Aan de basis merk ik dat er geen kloof is met de scheidend voorzitter. Beste Hans, ik wil jou bedanken voor al jouw inzet de afgelopen jaren. Je hebt je taak volbracht, een proces van vernieuwing op inhoud en mensen onder niet altijd eenvoudige omstandigheden. Hulde! Graag wil ik u deelgenoot maken van mijn motivatie om het voorzitterschap van het CDA te aanvaarden:
(i) inspiratie
(ii) vrijwillig, maar niet vrijblijvend
(iii) modern en betrokken

ad i: Inspiratie en identiteit
Persoonlijk kom ik uit een authentiek christen-democratisch nest. Daar werd mij bijgebracht dat je met talenten moet woekeren. Verantwoordelijkheid nemen en plichtsbesef tonen, voor je naaste opkomen! Wij leven als westerse mensen in een zogenaamde sterk geïndividualiseerde samenleving. De tijd lijkt voorbij van de grote verhalen. Het lijkt erop dat de westerse mens van de 21ste eeuw zijn eigen verhaal heeft, zijn eigen verhaal is. Relativisme en pragmatiek prima, maar houden wij daarmede de samenleving bij elkaar. Zijn wij zo verdraagzaam geworden dat wij niet meer weten wat wij met elkaar te dragen hebben.
Welnu, in de samenleving van de 21ste eeuw gaat het om onderling respect, overleg, communicatie, inschikkelijkheid en niet het voorop stellen van het eigen gelijk. Ieder mens is uniek. Een mens komt alleen tot zijn recht wanneer hij of zij eigen verantwoordelijkheid kan nemen. Die verantwoordelijkheid krijgt pas betekenis, wordt pas waardevol, in het samenleven met andere mensen. Gebeurt dat nu niet goed? Wij CDA-ers denken dat het beter kan. Daarbij onderschrijf ik Jaaps verhaal van daarnet.

Kortom idealen als naastenliefde, gerechtigheid en solidariteit zullen hun betekenis houden. De kracht van het CDA ligt dan ook in de inspiratiebron. Wie zijn eigen identiteit te grabbel gooit, wordt kleurloos en betekenisloos. In dit verband zou ik u met een citaat willen confronteren uit het boek van Hans Groen: Identiteit als belofte : Een christelijke identiteit oriënteert zich aan het totaal-perspectief van de belofte van een maatschappij waarin iedereen een thuis heeft. Waarmaken van die belofte vraagt om durf, durf om het vertrouwde te verlaten en ons los te maken van de automatismen van de maatschappij en de cultuur. Waarmaken van die belofte begint met de ontmoeting rond het Woord dat vertaald wil worden in de actuele situatie. Welnu, dames en heren het CDA zal de komende jaren zich moeten toeleggen op de concrete vertaling van de uitganspunten/beginselen. Ons verkiezingsprogramma van vorig jaar Samen leven doe je niet alleenis daar een zeer goede basis voor. Laten wij vooral niet met elkaar gaan discussiëren over de uitgangspunten, laten wij vooral elkaar ook niet de maat gaan nemen over hoe christelijk wij zijn, laten wij vooral de vaak regionale gevormde verscheidenheid respecteren (ieder vogeltje zingt zoals die gebekt is), laten wij vooral in onze daden en ons handelen laten zien dat wij christen-democraten zijn. Dat betekent dus dat wij de komende jaren geen munitie meer aanleveren voor de publicatie van boeken zoals de Rogge staat er dun bijof de Honden blaffen. Laten wij een wijs woord van onze ere-voorzitter, Piet Steenkamp, ter harte nemen: De honden blaffen, maar de karavaan trekt verder. Een karavaan met rijkdom. Een karavaan met ideeën. Wij gaan vanaf heden weer ons eigen boek schrijven! Daarvoor is wel een mentaliteitsverandering absoluut noodzakelijk, het sleutelwoord: onderling vertrouwen!

Ad ii: Vitale vrijwilligersvereniging
Reizend door het land constateer ik, onafhankelijk in welke deel van het land ik mij begeef, dat thans een aantal rode draden zijn te ontwarren:

de leden willen over inhoud discussiëren, niet over mensen

de leden willen meer actie

landelijk CDA

de leden willen meer netwerken

de leden willen een betere service van het partijbureau

de leden willen een grotere herkenbaarheid

de leden willen geen koersdiscussie

de leden willen dat er in het menselijk kapitaal van de vereniging wordt geïnvesteerd

de leden zijn te porren voor projecten

Kortom dames en heren, de leden willen betrokken zijn bij het CDA. Als voorzitter stel ik mij tot taak dat er binnen het CDA een open cultuur van debat komt. Niet omdat ik het wil, maar omdat u het wil. De debatten zullen niet in Nieuwspoort worden georganiseerd , maar in het land, in de regios. U zult samen met de voorzitters van de provinciale afdelingen en de kamerkringen bepalen waar en hoe die debatten georganiseerd zullen worden. Zo kunt u een regionale inkleuring geven aan het debat. De themas vinden wij in ons verkiezingsprogramma. Zo zal 1999 door het CDA uitgeroepen worden tot het jaar van de veiligheid. Wij zijn al aan het werk. Een projectgroep bereidt de eerste regionale debatten in maart en april voor. De nadruk bij het onderwerp zal liggen op veiligheids-ontwikkeling. De preventie van criminaliteit. Dat heeft alles te maken met onderwerpen als opvoeding, waarden en normen, de rol daarin van maatschappelijke organisaties en instituten, zoals kerk, school, vereniging. Wat mij betreft schuwen wij het als christen-democraten niet om daarbij een ander geluid te laten horen. Want door onze gedoogcultuur zijn wij gezags-allergisch geworden met als gevolg dat het in toenemende mate voorkomt dat kinderen niet meer leren wat respect betekent, respect voor de medemens, respect voor het kwetsbare, respect voor de natuur, respect voor het leven. In extreme gevallen leidt het tot uitwassen van zinloos geweld. Dan maken wij in Nederland wel een heel machteloze indruk als wij aan de respressieve kant van de keten beginnen. Ook dat is belangrijk, maar het is een én/én verhaal. Dat betekent dat wij het als christen-democraten aan moeten durven om bij het waarden en normen debat de grenzen te trekken wat de overheid nog wel en niet meer accepteert.
Ontkenning van die maatschappelijke problemen is een vlucht vooruit. Als grootste oppositiepartij zal het CDA ook met heldere, concrete alternatieven moeten komen. Ik ben bijzonder verheugd dat de Tweede Kamerfractie, enthousiast mee wil doen aan de debatten. Vanaf het begin. Je ziet de spirit in de fractie, net als in de Eerste Kamerfractie en binnen de Euro-delegatie. Regeren is niet vragen stellen, regeren is antwoorden formuleren. Is daadkracht tonen, is leiding nemen. Een gezagsallergische samenleving zit niet te wachten op een gezagsloos kabinet. Dit kabinet is het kabinet dat ronddoolt in het zelfgeschapen te tolerante Niemandsland!
Wij, daarentegen, zijn de partij die echt in het hart van de samenleving opereert. In alle gemeenten hebben wij raadsleden, in zeer vele gemeentewethouders, in alle provincies statenleden en gedeputeerden, met andere woorden wij hebben veel aan kennis, ervaring, deskundigheid en creativiteit te bieden. Laten wij in de partij dan wel beter samenwerken met elkaar, dat betekent dat het CDJA, het CDA-Vrouwenberaad, de bestuurdersvereniging, het Steenkampinstituut, het Wetenschappelijk Instituut, maar ook vooral de nieuwe bewegingen, Confrontatie met de Toekomst en de Schlemmer, Babylon en Sluizergroepen. Wij zijn allemaal leden van hetzelfde lichaam. Eenheid in verscheidenheid.
De provinciale afdelingen zullen de komende jaren een uitermate belangrijke rol krijgen bij het de verdere omvorming van het CDA van een bestuuderspartij in een actiepartij. De vorige voorzitter van de provinciale afdeling Limburg, Frans Wilms, heeft daarover in CD/Actueel van 1 juni 1996 al een zeer constructieve bijdrage geleverd. Volgens die lijn kunnen wij de omvorming tot actiepartij tot stand brengen:

investeren in menselijk kapitaal (human resource management)

betere communicatie (communicatiestrategie)

hoe gaan wij om met onze leden (ledenbeleid)

hoe trekken wij nieuwe leden aan (netwerken).

Inmiddels is een werkgroep gevormd die voorstellen zal uitwerken. Dat moet de basis vormen voor een strategisch plan. De grootste oppositiepartij van Nederland moet een vitale actiepartij worden. Blijf trouw aan je eigen beginselen en neem na een open debat concrete heldere politieke standpunten in en houdt daar consistent aan vast. Ook als je tegenwind hebt. Laten wij eens bij de Tsjechische president Vaclav Havel te rade gaan:

Een goed politicus moet kunnen uitleggen zonder dat hij poogt te overreden; hij moet nederig speuren naar de waarheid van deze wereld zonder er als deskundige het eigendomsrecht van op te eisen; hij dient mensen bewust te maken van de goede eigenschappen die in hen huizen, waaronder een besef van de waarden en belangen die uitstijgen boven het persoonlijke, zonder zichzelf een superieure air aan te meten of zijn medemensen iets te willen opleggen; hij mag niet bezwijken voor het dictaat van stemmingen onder de bevolking of in de massamedia zonder overigens ooit de voortdurende observatie van zijn handelen te beletten.
Twee kiezersgroepen moeten wij terugwinnen: de kiezers in het zuiden en de kiezers in de forensengemeenten van de Randstad. Hierbij moeten wij gebruik maken van onze sterke punten. Welke andere partij heeft vijf Kamerleden in Brabant, drie in Limburg en vijf in de noordelijke provincies? Wij zullen de nieuwe kiezersgroepen moeten bereiken via Internet, via netwerken met eigentijdse taal en beelden. Meer schwung.

Ad iii: het CDA als partij van de toekomst, betrokken en geïnspireerd Het verkiezingsprogramma Samenleven doe je niet alleen is samen te vatten in vijf begrippen:
christelijk sociaal, financieel solide, groen en duurzaam, veiligheid en zelfregulering.
Kiezen we voor het individu of de gemeenschap, kiezen we voor straat/markt of voor de samenleving, kiezen we voor de vrijheid of de verantwoordelijkheid, kiezen we voor het eigen belang of het algemeen belang, kiezen we voor de kuddegeest of de pluriformiteit. Samengevat: de betrokken samenleving!

Christelijk sociaal
Bij christelijk-sociaal gaan we terug naar de aloude solidariteit. Deze gedachte, dat de samenleving een taak en plicht heeft jegens elkaar, is zo oud als de christen-democratie. De protestantse denkers in de vorige eeuw en de katholieke voorlieden met de encycliek Rerum Novarum in handen droegen dit streven reeds uit toen de maatschappij knel dreigde te raken tussen een kil en hard laissez-faire-liberalisme enerzijds en een compromisloos marxisme anderzijds. Wie zegt hier dat de Derde Weg een uitvinding is van Tony Blair? Ook in 2025 geldt dit christelijk-sociaal beginsel. Enkele weken geleden bij het economen en politici-spektakel in Davos schreven enkele journalisten dat juist de vrije markt-economie met een menselijk gezicht het goede alternatief is voor het angelsaksisch denken, het flitskapitaal en blind vertrouwen in aandeelhouderswaarde. Men schreef dat de huidige paus met zn encycliek van acht jaar geleden visionair was. Dan waren de denkers van de christen-democratie aan het einde van de 19e eeuw dat zeker. Voor ons in het van belang dit christelijk-sociaal breed uit te dragen. De relevantie blijkt ook deze weken weer naar aanleiding van de WAO-discussie.

Financieel solide
Dit houdt in dat we goed omgaan met de financiële middelen, en dan met name de rijksfinanciën. Dat betekent geen schulden doorschuiven naar toekomstige generaties; ook dat is verantwoordelijkheid tonen. Financieel solide betekent eveneens de moed hebben om in verkiezingstijd te roepen dat gerichte lastenverlichting belangrijker is dan algehele lastenverlichting. Er is niet eeuwig economische groei. Het CDA heeft hedenochtend achteraf gelijk gekregen van de Minister-President. De door de VVD afgedwongen belastinghervorming. die netto 4,5 mlrd. kost staat op losse schroeven. Onze financieel woordvoerder Jan Peter Balkenende beargumenteerde dat al in september 1998. Jan Peter, soms moet je eerst roepen in de woestijn, maar je hebt terecht volgehouden. Het economisch scenario waarop het regeeraccoord gebouwd is was veel te optimistisch. Zalm moet voor het eerst laten zien wat hij echt waard is. Kiezers, het CDA heeft U vorig jaar geen lagere lasten beloofd. De VVD wel, ik ken die makker uit Wassenaar wel, Hans Dijkstal, politiek terugbrengen tot de auto (= heilige koe) en lagere lasten beloven. Beloven is één, waarmaken is twee. Het CDA is de betrouwbaarste partij. Kijk naar onze fractie in de Tweede Kamer: een man, een man, een woord een woord!

Groen en duurzaam
Dit onderwerp omvat het brede terrein van de ruimtelijke ordening, de ruimtelijke inrichting van Nederland. Hoe ziet de kaart van Nederland er in de 21ste eeuw uit? Vlieghavens, rails en asfalt. Huisvesting. Waterbeheer. Maar ook: de omgang met de natuur, de nieuwe rol van de agrariërs.
En dat laatste omvat een bredere visie dan het aantal varkens moet dalen met 10, 20 of 30 procent. Dit vereist kwalitatieve maatregelen. Bovenal kwalitatief degelijke en zorgvuldige wetgeving geen flodderwerk.
En, wanneer deze maatregelen fair zijn, zullen boeren graag meewerken, omdat ze ook in 2025 nog op het erf willen rondlopen. Ruimtelijke ordening houdt tevens in dat we nadenken over de inrichting van steden, dorpen en sub-urbs. En ook dit vereist een bredere visie. Een visie die meer inhoudt dan het ene jaar de mensen de stad uitjagen en ze het jaar daarna weer teruglokken (veiligheid, zie pagina 2 en 3).

Zelfregulering
Dit is het vijfde punt waar we als CDA een herkenbaar beleid kunnen voeren en waarbij we wezenlijke oplossingen kunnen aandragen voor knellende problemen. De afgelopen jaren heeft Paars aangetoond enkel te kunnen denken vanuit de beperkte as staat-markt. De samenleving, de maatschappelijke verbanden werden genegeerd of buitenspel gezet. Veel zaken die op het snijvlak publiek-privaat liggen zijn onderwerp van discussie. De beslissingen die nu genomen worden zullen van betekenis zijn tot ver in de 21ste eeuw. Aan wie verkopen we onze electriciteitsbedrijven? Blijft water een publieke zaak? Wordt afvalverwerking enkel gestuurd door redementsdenken? Telt in de gezondheidszorg enkel de kwantiteit? Wat is de ideale omvang van een school? Mogen Amerikanen beslissen over hetgeen in Amsterdam op de kabel te zien is? Op al deze terreinen speelt hetzelfde. Paars hanteert steeds een mengsel van ouderwets rigide staatsmonopolie in combinatie met blind vertrouwen op de markt. Een consistent denkkader ontbreekt, de gevolgen zijn keihard. Waarom denken we niet veel meer aan allerlei tussenvormen. Aan publiek-private samenwerking, aan een belangrijkere rol voor de ouders bij scholen, aan coöperatieve samenwerkingen in de nutssector. Kort samengevat: zelfregulering. Of zoals we het ook wel noemen, gespreide verantwoordelijkheid. En dan hebben we als CDA niets tegen de markt, integendeel. Maar we verwachten niet alle heil van angelsaksisch rendementsdenken.

De betrokken samenleving
En wanneer we terugkijken naar de afgelopen vele decennia, naar de aartsvaders van de christen-democratie in Nederland en Europa, naar de beginselen die we steeds in concrete politieke daden hebben omgezet, dan is ons belangrijkste streven deze beginselen te koesteren en in de toekomst daarna op een eigentijdse wijze in te vullen. Hiervoor is het wel van belang dat we durf tonen. Durf die 25 jaar geleden werd getoond toen de mensen aan de basis van de verschillende partijen het aandurfden een nieuwe weg te gaan. De weg naar het CDA. Zo moet het CDA steeds nieuwe wegen zoeken. Nieuwe wegen, maar vaste waarden. Sleutelwoorden hierbij zijn verantwoordelijkheid, authenciteit en betrokkenheid. Verantwoordelijk jegens de andere mensen. Authentiek vanuit het gedachtengoed. Betrokken met de samenleving. Maar ook betrokken met de eigen vereniging en beste mensen, dat bent U, zonder Uw betrokkenheid is een voorzitter een leeg vat. Samen met U wil ik bouwen aan een glorieuze toekomst van de christen-democratie!

Ik dank U voor het in mij gestelde vertrouwen, ik dank U voor het enthousiasme, de inzet, het élan en de spirit waarmee U campagne voert. Van heinde en verre bent U gekomen. Nu nog de laatste loodjes! Op naar de eindsprint! Ik reken op een verrassend goed verkiezingsresultaat a.s. woensdag!

Deel: ' Speech Van Rij tijdens CDA-Congres in Utrecht '




Lees ook