Landbouwuniversiteit Wageningen


Persbericht

28-01-99, nr. 99-06

Professor Katan in intreerede:

Spelregels nodig voor door industrie gefinancierd onderzoek

De toekomst voor de voedingswetenschappen ligt in het ontrafelen van de rol die natuurlijke stoffen in voeding spelen bij het beschermen tegen ziektes. De 'functional foods' die momenteel zo in de belangstelling staan bij de levensmiddelenindustrie, moeten niet uitgroeien tot pseudogeneesmiddelen. Dit zegt prof. dr. M.B. Katan in zijn intreerede 'De beloften van de voedingswetenschap'. Katan bekleedt een persoonlijk hoogleraarschap bij de leerstoelgroep Humane voeding en epidemiologie van de Landbouwuniversiteit Wageningen. Daarnaast is hij themaleider Voeding en gezondheid bij het Wageningen Centre for Food Sciences (Technologisch Topinstituut voor Voedselwetenschappen). Over de relatie tussen de geldschietende industrie en de universiteit merkt hij op: 'De optimale verhouding tussen industrie en universiteit is een relatie waar spanning op staat. Industrie en universiteit zijn twee pijlers van een hangbrug die staat of valt bij de gratie van een krachtige opstelling van beide pijlers. Als een van de twee buigt voor de druk van de ander, stort de brug in. Over en weer zijn industrie en universiteit onmisbaar voor elkaar.'

Onafhankelijk
De industrie heeft de rol van de overheid als financier van wetenschappelijk voedingsonderzoek voor een deel overgenomen. Voor beide partijen zitten daar positieve en mogelijk negatieve kanten aan. De levensmiddelenindustrie maakt door financiële steun bepaald onderzoek mogelijk en is doorgaans slagvaardiger en flexibeler dan andere subsidiegevende instanties. Bovendien beschikt zij over een schat aan kennis over de voedingsstoffen in producten, over de gezondheidseffecten daarvan en over de voorkeur van consumenten voor sommige levensmiddelen. Daar tegenover staat dat de universiteit voor de industrie onmisbaar is als onafhankelijke, geloofwaardige getuige-deskundige in controversiele kwesties (zoals genetisch gemodificeerde gewassen) en als nooit opdrogende bron van nieuwe kennis.
De rol van onafhankelijke deskundige kan onder druk komen te staan als publiceren over het onderzoek afhankelijk wordt van de resultaten. Dat kan voorkomen worden door duidelijke spelregels af te spreken. Katan pleit ervoor, dat alle onderzoeksresultaten worden gepubliceerd in de wetenschappelijke vakpers, ook als er geen gezondheidseffect vastgesteld kan worden en de onderzoeksverwachtingen niet uitgekomen zijn.
Volgens Katan is een Technologisch Topinstituut als het Wageningen Centre for Food Sciences een goede omgeving voor samenwerking tussen industrie en universiteit. Er ontstaat geen directe afhankelijkheidssituatie, omdat er onderzoek wordt verricht voor een hele groep belanghebbenden en niet voor één specifiek bedrijf en ook omdat de overheid aanzienlijk bijdraagt aan de financiering.

Voeding als geneesmiddel Nutraceuticals (een samentrekking van nutrition en pharmaceuticals) of functional foods zijn voor de industrie interessante high tech producten met een hoge toegevoegde waarde. Toch ziet Katan de toekomst van de voedingswetenschap niet in de richting gaan van dit soort voedingsmiddelen als die te veel op geneesmiddelen gaan lijken. Ze moeten dan concurreren met echte medicijnen die doorgaans krachtiger werken en waarvoor veel grotere onderzoeksbudgetten beschikbaar zijn om werkzaamheid en veiligheid te testen. Een voorbeeld van goed werkend functional food is de dieetmargarine Benecol die vier jaar geleden in Finland op de markt kwam en een soortgelijk Nederlands product - Becel proactiv - dat binnenkort in de winkel ligt. Aan beide margarines zijn plantensterolen toegevoegd die een cholesterolverlagend effect hebben. Maar ze zijn minder effectief dan de statines - de nieuwste cholesterolverlagende medicijnen, waarvan de effectiviteit en veiligheid aangetoond zijn in jarenlange experimenten met tienduizenden mensen. Er gaan stemmen op om dan maar statines in supplementen of zelfs in voedsel te stoppen. Katan is daar pertinent niet voor.

Kans
'De kracht van het voedingsonderzoek,' zegt Katan, 'ligt elders. Er zijn immers grote aantallen mensen die al eeuwen lang bepaalde voedingsstoffen hebben gegeten en daardoor waarschijnlijk beschermd zijn gebleven tegen ziektes. De unieke rol van de voedingswetenschap bestaat eruit die reeds bestaande stoffen op te sporen en de werkzaamheid en het werkingsmechanisme ervan te onderzoeken.' Zo is er de afgelopen jaren steeds meer bekend geworden over het effect van foliumzuur (vitamine B 11). Het tijdig slikken van foliumzuur door zwangere vrouwen kan de kans verkleinen dat ze baby's met een open ruggetje krijgen. Maar foliumzuur schijnt ook een positieve rol te kunnen spelen bij hart- en vaatziekten en trombose. Het is trouwens niet eenvoudig om met behulp van onderzoek precies te ontrafelen hoe voeding de gezondheid kan verbeteren. Voedingswetenschappers moeten resultaten van epidemiologisch en proefdierkundig onderzoek en van experimenten met mensen onder één noemer zien te brengen, terwijl die soorten onderzoek elkaar soms tegenspreken.
De laatste tijd is het door de ontwikkeling van de medische diagnostiek wel makkelijker geworden om van buiten af te zien wat er binnen in het lichaam gebeurt. Zo kun je met behulp van echo-apparatuur onderzoeken of voeding effect heeft op verdikking van de halsslagader, wat een goede voorspeller is van de kans op hart- en vaatziekten. Op die manier kan men met behulp van voedingsonderzoek kennis verwerven over de rol van voeding bij chronische aandoeningen, zonder mensen hun hele leven lang te moeten volgen.

NOOT VOOR DE REDACTIE

Prof.dr. Martijn Katan spreekt zijn intreerede 'De beloften van de voedingswetenschap' uit op donderdag 28 janauri 1999, 16.00 uur in de Aula van de Landbouwuniversiteit, 5 Meiplein 1 te Wageningen. De rede kan opgevraagd worden bij de afdeling voorlichting en pr, tel. 0317 - 484472.

Behandeld door Godelief Nieuwendijk, tel. 0317 - 482177 of (thuis) 0318 - 415877.

Voor meer informatie kunt u mailen naar de afdeling Voorlichting en PR. Office@Alg.VL.WAU.NL

Deel: ' Spelregels nodig voor door industrie gefinancierd onderzoek '




Lees ook