Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Stand van zaken automatisering verkiezingen onderzocht

Naar aanleiding van problemen die waren gerezen bij de gemeenteraads- en Tweede-Kamerverkiezingen van 1998 heeft de Kiesraad een onderzoek laten uitvoeren naar de huidige stand van zaken met betrekking tot de automatisering van het verkiezingsproces.
Doel van het onderzoek was na te gaan of de huidige waarborgen bij het gebruik van automatisering voldoende zijn voor een vlekkeloos verloop van het verkiezingsproces of dat deze waarborgen versterkt moeten worden.
Het onderzoek is uitgevoerd door Het Expertise Centrum, consultants voor overheidsautomatisering.
Het onderzoeksrapport is vandaag aangeboden aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, dr. A. Peper. Het rapport bevat een inventarisatie van het huidige gebruik van automatisering bij verkiezingen, aangevuld met voorstellen tot verbetering en nadere regulering daarvan.
Vooruitlopend op de uitkomsten van het onderzoek heeft de Kiesraad op
18 februari 1999 een brief met praktische aanbevelingen aan de gemeenten gezonden. Hiermee beoogde de raad te voorkomen dat zich bij de in 1999 te houden verkiezingen een soortgelijk incident zou voordoen als in 1998.
Uit de inventarisatie van Het Expertise Centrum komt naar voren, dat inmiddels circa 75 procent van de gemeenten, met in totaal ongeveer 80 procent van de kiezers, gebruik maakt van stemmachines of stem-pcs. Er zijn momenteel twee leveranciers van verkiezingssystemen, die beide zowel stemapparatuur en
-programmatuur, als programmatuur voor het berekenen van de uitslag aanbieden. Daarnaast maken enkele gemeenten gebruik van zelf ontwikkelde programmatuur voor het verwerken van uitgebrachte stemmen.
Als onderdeel van het onderzoek heeft Het Expertise Centrum een telefonische enquête gehouden onder 47 gemeenten. Daaruit is gebleken dat de gemeenten over het algemeen tevreden zijn over het gebruik van stemmachines en stem-pcs en over de ondersteuning die door de leveranciers wordt verleend. Storingen blijken zich weinig voor te doen. Voor zover de gemeenten konden nagaan, zijn ook de kiezers over het algemeen tevreden over het stemmen door middel van een stemmachine stem-pc. Van groot belang daarbij is een goede voorlichting aan de kiezers over het gebruik ervan. Wel blijken er soms problemen te zijn bij het gebruik van stemmachines door lichamelijk gehandicapten.
Ook over de programmatuur voor het berekenen van de uitslag en over de ondersteuning door de leverancier daarbij, zijn de ondervraagde gemeenten over het algemeen tevreden. Wel wordt door enkele gemeenten melding gemaakt van fouten in de uitslagberekening. De geconstateerde fouten werden overigens door de leveranciers op bevredigende wijze verholpen. Het Expertise Centrum formuleert in zijn rapport een aantal aandachtspunten.
In de eerste plaats wordt er op gewezen dat, anders dan ten aanzien van stemmachines en stem-pcs, de geautomatiseerde uitslagverwerking niet wettelijk is gereguleerd. Er bestaat geen test- en goedkeuringsprocedure voor de programmatuur die hiervoor op de markt is. In feite gaat de Kieswet er nog steeds van uit, dat de uitslagverwerking geheel handmatig geschiedt. Uit de enquête is gebleken dat de programmatuur soms fouten bevatte, die tot een onjuiste uitslagverwerking en/of zetelverdeling zouden kunnen leiden.
Weliswaar konden deze fouten door narekenen worden geconstateerd en hersteld, maar in de praktijk zal de mogelijkheid tot narekenen steeds verder afnemen. Het gebruik van geautomatiseerde systemen leidt ertoe, dat de deskundigheid bij het gemeentepersoneel met betrekking tot de wijze van berekenen minder wordt. Verder leidt een toename van het aantal gelijktijdig gehouden verkiezingen (zoals gemeenteraads- en deelgemeenteraadsverkiezingen) ertoe, dat er minder tijd is om handmatig na te rekenen. Ook de verruiming van de openingstijden van de stemlokalen en de druk om zo snel mogelijk de uitslagen te kunnen presenteren, spelen hierbij een rol. In overweging wordt gegeven, wettelijke eisen te stellen aan deze systemen voor de verwerking van uitslagen en te bezien of ook hiervoor een test- en goedkeuringsprocedure zou kunnen worden opgesteld.
Een tweede punt van aandacht is de zorg voor de betrouwbaarheid en de continuïteit van de systemen voor de uitslagverwerking. De leverancier is daarbij nu de bepalende factor. Ook hiervoor wordt in het rapport een wettelijke regulering in overweging gegeven. Ten slotte wordt door Het Expertise Centrum gewezen op de beperkingen van de hardware van stemmachines, die kunnen optreden als in de toekomst het aantal gelijktijdige verkiezingen zou toenemen of het kiesstelsel ingrijpend zou worden gewijzigd. Stem-pcs kennen deze beperkingen niet. Hier staat echter tegenover dat de kosten van stem-pcs ten opzichte van stemmachines kunnen oplopen, als in piekuren extra stem-pcs moeten worden ingezet om wachtrijen te voorkomen.
Het rapport van Het Expertise Centrum moet worden beschouwd als een tussenrapportage en zal als basisdocument dienen voor een vervolgonderzoek naar de mogelijkheden om verkiezingsprocessen verder te automatiseren. De Kiesraad heeft het voornemen op korte termijn een offerteprocedure te beginnen voor dit onderzoek.

Deel: ' Stand van zaken automatisering verkiezingen onderzocht '




Lees ook