Ministerie van Defensie



_________________________________________________________________

Toespraken

_________________________________________________________________

Toespraak IGK bij "50 jaar soevereiniteitsoverdracht"

16-12-1999

Ik ben gevraagd te spreken op dit symposium ter gelegenheid van het feit dat Nederland op 27 december 1949 - dus vijftig jaar geleden - de soevereiniteit overdroeg aan Indonesië. Ik heb deze uitnodiging met enige schroom aanvaard. Schroom, omdat ik behoor tot de generatie die na de Tweede Wereldoorlog is geboren. Wat is mijn verhaal vergeleken met de verhalen van diegenen die toen in Indonesië waren?

Ondanks deze schroom, heb ik de uitnodiging graag aanvaard. Als Inspecteur Generaal der Krijgsmacht, maar vooral ook als Inspecteur der Veteranen, word ik dagelijks geconfronteerd met niet geheelde wonden van diegenen die meer dan vijftig jaar geleden in dienst van de staat der Nederlanden als militair zijn ingezet.

Indonesië - Nederland

Voordat wij naar het verleden kijken, hecht ik eraan mijn vreugde uit te spreken over het nieuwe hoofdstuk dat zich heeft aangediend in de relatie tussen Indonesië en Nederland. De eerste bladzijde van dit hoofdstuk is onlangs omgeslagen door vice-president Megawati en minister Herfkens met het uitspreken van de bereidheid opnieuw een volwaardige bilaterale ontwikkelingsrelatie aan te gaan. Voor eenieder die de band tussen beide landen ter harte gaat, en er zijn er vandaag hier veel bijeen, is dit goed nieuws.

Dames en heren, op deze dag wil ik als Inspecteur der Veteranen één opmerking in ieder geval gemaakt hebben. Het Nederlandse veteranenbeleid zou niet zijn wat het nu is, zonder de niet aflatende inspanningen van de Indië-veteranen. U hebt er - en dat ging bepaald niet vanzelf - stevig aan bijgedragen dat de samenleving de ogen heeft geopend voor de materiële en vooral immateriële behoeften van veteranen. Daarvan profiteren ook de hedendaagse veteranen van VN- en Navo-operaties. Dat is een groot goed.

Vandaag blikken wij terug. Aandacht voor het verleden, of dit nu het nabije verleden is of decennia her, is een voorwaarde voor een verantwoord veteranenbeleid. Zonder historisch inzicht in de gebeurtenissen van tóen, kunnen deze nú niet begrepen worden. Zonder dat inzicht is het ook niet mogelijk de gevoelens van veteranen te begrijpen. Dat geldt voor Indië in de jaren veertig, maar ook voor Libanon of Bosnië in de jaren tachtig en negentig. Ik complimenteer het Veteranen Platform daarom met het initiatief voor dit symposium.

Bij een gelegenheid als vandaag gaat het wat mij betreft niet om de individuele historische feiten, maar vooral ook om de maatschappelijke kontekst van toen. Ik ben dan ook blij dat er - naast de afdelingen militaire historie van de krijgsmachtdelen - binnen het Veteraneninstituut nadrukkelijk aandacht zal zijn voor deze aspecten.

Het symposium van vandaag komt tegemoet aan de toenemende behoefte onder Indië-veteranen om hun persoonlijke en gemeenschappelijke ervaringen in een breed en overzichtelijk historisch perspectief te kunnen plaatsen. Het uitwisselen en uitdragen van persoonlijke ervaringen alleen is hierbij niet toereikend. De vraag welke hogere internationaal-politieke krachten en nationale besluitvorming en doelstellingen de levens van honderdduizenden in die jaren zo ingrijpend hebben beïnvloed, is steeds meer Indië-veteranen en hun verwanten gaan bezighouden.

Dat het Veteranenplatform vandaag veteranen, beleidsmakers en
-uitvoerders en historici bijeenbrengt, onderstreept het gezamenlijk belang
dat zij hierbij hebben. Het Veteranenplatform verstevigt hiermee de in de afgelopen decennia soms zo wankele brug tussen wetenschappers en veteranen, tussen theorie en praktijk, tussen een zekere mate van objectiverende historische afstand en persoonlijke betrokkenheid.

Wellicht de belangrijkste reden om de soevereiniteitsoverdracht hier vandaag op de agenda te hebben is de onmiskenbare constatering dat voor veel veteranen deze gebeurtenis een symbolisch scharnierpunt in hun leven is geweest. Enerzijds betekende het de formele afsluiting van een ingrijpend en enerverend hoofdstuk in hun leven. Anderzijds luidde het afscheid van Indië het begin van een langdurig verwerkingsproces in.

Vandaag zal een drietal sprekers terugblikken op de gebeurtenissen van vijftig jaar geleden, vanuit verschillende perspectieven. Dr. De Moor beziet 27 december 1949 vanuit de internationale politieke context. Professor Drooglever voegt daar de nationaal politieke omgeving toe en professor Van Doorn, tenslotte, stelt zich de vraag hoe het komt dat de ervaringen die de veteranen van 1945 tot 1950 opdeden zo'n langdurige en intense nawerking hebben gehad en gaat in op de roep naar erkenning die veteranen al zo lang en indringend laten horen.

Dames en heren,

Elk jaar gaan er honderden oud-Indiëgangers naar Indonesië om het land terug te zien waar zij ruim 50 jaar geleden kortere of langere tijd als militair hebben doorgebracht. Voor de een zal het doel zijn om de plaatsen terug te zien waar hij zelf is geweest, voor de ander is het contact hebben met de plaatselijke bevolking het belangrijkste doel. Het laten zien aan echtgenotes waar alles heeft plaatsgevonden is ook een belangrijke motivatie, evenals het bezoeken van de erebegraafplaatsen waar hun gesneuvelde medestrijders liggen. Tijdens veel van deze reizen vinden er ontmoetingen plaats met Indische veteranen.
Ik kan mij voorstellen dat sommigen die stap niet kunnen zetten. Maar het is indrukwekkend en ontroerend om te ervaren dat zowel de Nederlandse als de Indische veteranen over het algemeen geen wrok tegen elkaar koesteren.

Onlangs ben ik benaderd door Indonesische oud-strijders. Zij zijn nauw betrokken bij de goede contacten die zijn ontstaan tussen de eerste divisie 7 december en de Siliwangi-divisie. Zij vroegen mijn aandacht voor uiteenlopende opvattingen over de onafhankelijkheidsverklaring in 1945 enerzijds en de soevereiniteitsoverdracht in 1949 anderzijds.

Ik heb aangegeven initiatieven toe te juichen die ertoe bijdragen dat veteranen, die toen met elkaar streden, nu vanuit die gemeenschappelijke ervaring bouwen aan de bruggen tussen volken, in het zicht van de 21ste eeuw. Hierbij gaat het er in mijn ogen niet om één visie op het verleden te verheffen boven een andere visie op het verleden. Veeleer gaat het om de dialoog die het inzicht in en begrip voor verschillende posities vergroot en verrijkt.

Dialoog en verzoening tussen mensen die eerder tegen elkaar streden is altijd een indrukwekkend voorbeeld voor anderen. Veel van de grote gebeurtenissen van het afgelopen decennium hebben te maken met samenwerking tussen voormalige tegenstanders. Ik noem het einde van de Koude Oorlog, de vereniging van Duitsland en de politieke omwenteling in Zuid-Afrika.

Het belang van bruggen bouwen, waar deze zijn weggeslagen, bleek mij eens te meer toen ik zeer recent onze eenheden bezocht in Bosnië en Kosovo. Met name mijn bezoek aan de 11e afdeling in Orahovac, een plaats van waaruit vreselijke misdaden zijn begaan en waar jonge Nederlandse soldaten, mannen en vrouwen een fragiel evenwicht proberen te bewaren tussen Serven en Kosovaren. Haat en wraak liggen om elke hoek op de loer.

Sommigen zijn somber over de mogelijkheid hier bruggen te slaan. Mijn antwoord is dat we wel moeten. We kunnen niet berusten in chaos, we kunnen niet werkeloos toezien als de menselijke waardigheid met voeten wordt getreden. De beste bruggenbouwers zijn echter niet de omstanders, de ramptoeristen die zonder betrokkenheid commentaar geven op gebeurtenissen die hen niet echt raken. De brug kan het beste worden gebouwd door de bewoners van de twee dorpen aan beide kanten van de rivier. Zij hebben het grootste belang bij het beste resultaat.

Ik sluit af. Toen en nu worden militairen ingezet voor moeilijke en gevaarvolle opdrachten. Velen vervulden en vervullen die taken loyaal en met grote inzet. Van velen zijn offers gevergd tot aan het ultieme offer toe. Zij verdienen respect en waardering. Ik hoop dat deze dag bijdraagt om het inzicht te verdiepen in de gebeurtenissen 50 jaar geleden en bijdraagt aan een beter begrip voor de uitdagingen van morgen.

Deel: ' Toespraak IGK bij "50 jaar soevereiniteitsoverdracht" '




Lees ook