Nederlandse Vereniging van journalisten

Vergoeding voor hergebruik geleidelijk gangbaar

De NVJ heeft een internationaal vergelijkend onderzoek laten doen naar de auteursrechtelijke positie van de freelance journalist. Voor hergebruik van journalistieke producten van freelancers op internet en cd-rom en in databanken betalen uitgevers in de praktijk zo rond de 10 tot 25 procent van het oorspronkelijke honorarium. Deze vergoeding wordt soms betaald voor onbepaalde tijd, in andere gevallen kan de uitgever het werk voor een bepaalde periode exploiteren.

Christiane Würdemann, studente aan de Universiteit van Amsterdam, stelt in haar onderzoek 'Vergoedingen elektronisch hergebruik' dat de freelance journalist juridisch gezien in Nederland een vrij sterke positie heeft. De rechter heeft dat ook bevestigd. In het conflict tussen de Volkskrant en de freelancers Heg, Stam en Mulder heeft de rechter ondubbelzinnig uitgemaakt dat voor plaatsing van een artikel op cd-rom en internet toestemming moet worden gevraagd aan de auteur. Deze kan hiervoor een vergoeding vragen.

Onderhandelingen
Gaat het om de contractsvorm dan kan de journalist twee dingen doen: zijn rechten overdragen of een licentie verlenen. Desgewenst kan de overdracht of licentie worden opgedeeld in 'stukjes' en kan bijvoorbeeld onderscheid worden gemaakt per medium of tijdseenheid. De freelance-journalist kan dus onderhandelen met uitgevers over het honorarium dat moet worden betaald voor licentie of overdracht. In de praktijk, zo geeft Würdemann ruiterlijk toe, is de positie van de freelancer niet zo rooskleurig. Uitgevers hebben een veel sterkere marktpositie en freelance journalisten voelen zich niet zelden gedwongen hun toestemming te verlenen zonder hier veel voor terug te krijgen. Niet alleen juridische factoren, maar juist ook economische en maatschappelijke factoren spelen een rol bij de bepaling van de hoogte van het honorarium.

Het inzicht bij uitgevers dat zij niet zondermeer werken van freelancers kunnen exploiteren heeft geleid tot het opstellen van standaard-contracten. Daarbij wordt meestal geprobeerd journalisten afstand te laten doen van al hun rechten. Er is in de relatief korte tijd dat nieuwe media zijn opgekomen ook nog geen evenwicht gevonden tussen de belangen van de uitgevers en die van freelance journalisten. Toch zijn er in de praktijk wel enige normen algemeen aanvaard. Zo is vergoeding afhankelijk van het bedrag dat voor de eerste publicatie is betaald.

Hoogte verschilt
Uit een internationaal vergelijkend onderzoek naar de bestaande contracten blijkt dat er veel verschillende manieren kunnen zijn om een vergoeding te berekenen. En dat ook de hoogte van deze vergoeding kan erg verschillen. In het onderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen afspraken over hergebruik op alle media en specifiek gebruik voor bijvoorbeeld internet, cd-rom of databank.

Gaat het om alle vormen van hergebruik, dan betaalt in de Verenigde Staten Science 50 procent van het honorarium. In het Verenigd Koninkrijk legde de Evening Standard 100 pond extra op tafel voor een artikel van 350 pond. De Zwitserse uitgever TA Media betaalt de helft van het oorspronkelijke honorarium voor het eerste hergebruik. Daarna wordt voor opeenvolgend hergebruik 5 procent betaald.

De situatie in Nederland steekt daar schril bij af. Als er al sprake is van een overeenkomst. Ten Hagen Stam betaalt tien procent van het oorspronkelijke honorarium voor alle elektronische rechten. PCM Dagbladen biedt 2 procent van het honorarium voor generiek hergebruik van beschermde werken van freelance journalisten op elektronische media.

Veel dagbladen en tijdschriften hebben een website waar ze delen van hun blad opzetten. Er zijn inmiddels veel contracten over deze vorm van hergebruik. Meestal wordt een percentage van het oorspronkelijke honorarium betaald. In veel landen lijkt een percentage van tussen de 10 en 25 procent een gemiddelde te worden.

Intermediair
In Nederland betalen Intermediair en ZetN, een tijdschrift van Zorgverzekeraars Nederland, tien procent van het oorspronkelijke honorarium voor gebruik op een website. Auteurs wordt vooraf om toestemming gevraagd. In Canada betalen de tijdschriften Proudly Canadian en Bell Canada's Solutions 15 procent van het oorspronkelijke honorarium extra voor hergebruik van een werk op een website. Yankee magazine in de Verenigde Staten stelt 20 procent van het honorarium beschikbaar. Het tijdschrift Harper's wil de opbrengst van de website delen met de auteur van het werk. Daarentegen maakt de studie ook melding van de Neue Luzerner Zeitung. Zij bieden slechts 1,8 procent van het oorspronkelijke honorarium.

In een aantal landen zijn collectieve overeenkomsten van kracht. De Deense journalistenbond heeft met diverse uitgevers afspraken gemaakt. Zo betaalt A/S A-Pressen 12,5 procent van het honorarium voor hergebruik op internet. In Frankrijk geldt een afspraak tussen de journalistenorganisatie SNJ en Le Monde. Voor publicatie op internet ontvangen de journalisten 12 procent van de netto opbrengst.

Toekomst
Een vergoeding van 10 tot 25 procent van het oorspronkelijke honorarium is voor de toekomst geen vast gegeven, zo concludeert de onderzoekster. Internet, cd-rom en databanken zullen de komende jaren steeds belangrijker worden. Mogelijk groeien zij uit tot de belangrijkste informatiediensten. De vergoeding voor (her)gebruik zal hieraan moeten worden aangepast.

Amsterdam, 180699

Deel: ' Vergoeding hergebruik kopij geleidelijk gangbaar '




Lees ook