Tweede Kamer der Staten Generaal


19637000.501 vao over het beleid t.a.v. ama
Gemaakt: 8-2-2000 tijd: 14:2


19637 Vluchtelingenbeleid

nr. 501

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG

Vastgesteld 4 februari 2000

De vaste commissie voor Justitie<1> heeft op 20 januari 2000 overleg gevoerd met staatssecretaris Cohen van Justitie over:


- taakopvatting en -invulling van "De opbouw" en de gang van zaken in de "kleinschalige wooneenheden";


- de brief d.d. 13 oktober 1999 over Nigeriaanse AMA's (J99-762);


- de brief d.d. 25 november 1999 van de staatssecretaris van Justitie inzake aanbieding integrale evaluatie en herijking van het AMA-beleid eerste kwartaal 2000 (J99-978);


- de brief d.d. 7 december 1999 van de minister en de staatssecretaris van Justitie inzake rapporten van de inspectie jeugdhulpverlening en jeugdbescherming (J99-979).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.

De voorzitter stelde de staatssecretaris in de gelegenheid toe te lichten waarom de notitie over alleenstaande minderjarige asielzoekers (AMA's) niet bij de commissie was binnengekomen.

De staatssecretaris herinnerde eraan dat hij in de beleidsbrief van oktober 1998 heeft aangekondigd dat er een stuk zou komen over het AMA-beleid. In het voorjaar van 1999 kwamen er signalen over problemen bij de opvang en de voogdij, met name in kleinschalige wooneenheden. Dit was aanleiding om de inspectie jeugdhulpverlening daarnaar onderzoek te laten doen. Gezien de samenhang tussen toelating, opvang en voogdij, moest het uitbrengen van de AMA-notitie wachten totdat het rapport van de inspectie gereed was, zoals aan de Kamer is gemeld. De afspraak was dat de inspectie begin september met het rapport zou komen. Helaas is het pas begin december binnengekomen, hetgeen is gemeld in het interpellatiedebat van november. Tijdens die interpellatie is ook aangekondigd dat de AMA-notitie er pas in de eerste maanden van 2000 kon komen.

De staatssecretaris verklaarde dat het gaat om een urgent probleem. Dat is ten eerste af te lezen aan de jaarlijks oplopende aantallen AMA's. In 1999 gaat het om ongeveer 5500 AMA's. Het precieze aantal is niet goed te bepalen. Men kan uitgaan van het aantal AMA's dat in de AC's is binnengekomen, maar er komen ook AMA's binnen via de Vreemdelingendienst. Er is ook een verschil in registratie tussen de IND en het COA. De groei van het aantal binnengekomen AMA's legt een zodanige druk op de keten dat het steeds moeilijker wordt om AMA's op een goede manier op te vangen.

Vergelijkingen met het buitenland zijn heel moeilijk te maken, omdat elk land zijn eigen systeem en zijn eigen indeling in categorieën hanteert. In Duitsland en Frankrijk worden AMA's niet apart geregistreerd. Ondanks alle relativeringen kan toch geconstateerd worden dat in Nederland relatief meer AMA's binnenkomen dan in andere Europese landen.

Het feit dat er oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van de procedure, bijvoorbeeld door meerderjarigen, geeft ook de urgentie van het probleem aan. Ter bestrijding van het oneigenlijk gebruik is het botonderzoek opnieuw geïntroduceerd. In de AMA-notitie moet worden bekeken hoe het botonderzoek kan worden uitgebreid en hoe de procedures kunnen worden verbeterd.

De urgentie van het probleem wordt ook bepaald door het gegeven dat er niet voldoende helderheid is. In het rapport van de inspectie jeugdhulpverlening worden hierover belangrijke vragen aangedragen, die moeten worden betrokken bij de AMA-notitie.

De staatssecretaris wees erop dat het belang van het kind, individueel en algemeen, een belangrijk aspect van het geheel is. Vanuit dat perspectief wordt de hele materie goed doordacht in de AMA-notitie. In het hele asielbeleid, maar vooral ook in het AMA-beleid is de snelheid in de procedures een ander belangrijk aspect. Al deze facetten dienen integraal aan de orde te komen in de AMA-notitie.

Vragen en opmerkingen uit de commissie

Mevrouw Albayrak (PvdA) zei dat het belang van het kind uitgangspunt is van het AMA-beleid. Met dat beleid is echter van alles mis. Zowel bij de toelating als bij de opvang en begeleiding dreigen de problemen de pan uit te rijzen. Kan de staatssecretaris concreter zijn over de datum waarop de Kamer de notitie over de AMA's tegemoet kan zien?

Voor de PvdA-fractie zijn twee uitgangspunten belangrijk. De bescherming van kinderen staat voorop. Vastgehouden moet worden aan de normen die door de EU zijn geformuleerd. Dat zijn bijvoorbeeld minimumnormen voor huisvesting en de norm dat kinderen niet worden teruggestuurd naar landen waar geen opvang door familie of de overheid gegarandeerd is.

Ten tweede moet de periode van onzekerheid voor een toegelaten minderjarige zo kort mogelijk zijn. Op grond van het concept voor de nieuwe vreemdelingenwet komen minderjarigen die geen vluchtelingen zijn, pas na vijf jaar in aanmerking voor definitief verblijf. Voor mevrouw Albayrak was een langere termijn dan drie jaar echter onacceptabel.

Onder andere door het botonderzoek is aangetoond dat er misbruik van de AMA-procedure wordt gemaakt. Hoe komt het dat de beproefde methode van het botonderzoek niet op brede schaal wordt toegepast? Doordat er geen andere maatregelen zijn genomen om het aangetoonde misbruik te bestrijden, wordt de beleidsdiscussie beheerst door de hoogte van de instroomcijfers. Hoe komt het dat er in Nederland meer alleenstaande minderjarige asielzoekers binnenkomen dan in andere landen? Moet de discussie niet zozeer worden gericht op de hoogte van de instroomcijfers als wel op het bestrijden van misbruik van de procedure? Eenzijdige aandacht voor de instroomcijfers gaat ten koste van de aandacht voor andere problemen, zoals de verdwijningen, de prostitutie door alleenstaande minderjarige meisjes, de mensensmokkel en de opvang en begeleiding van minderjarigen. Mevrouw Albayrak wees erop dat de regering verantwoordelijk is voor het herstellen van het evenwicht in het beleid. Er dienen dan ook op korte termijn maatregelen te worden genomen om het misbruik van de AMA-procedure effectief te bestrijden, zoals via het uitbreiden van het botonderzoek. Op welke andere manieren kan reeds aan het begin van de toelatingsprocedure voorkomen worden dat meerderjarigen via de voorzieningen voor minderjarigen toegang krijgen tot Nederland?

De aanbevelingen uit het rapport over het onderzoek naar opvang en begeleiding spraken mevrouw Albayrak zeer aan. Zij hoopte dat de staatssecretaris zich deze aanbevelingen ter harte zou nemen bij het opstellen van de notitie over het AMA-beleid.

In de antwoorden op schriftelijke vragen heeft de staatssecretaris de Kamer op de hoogte gesteld van de maatregelen die zijn genomen ten aanzien van het verdwijnen van Nigeriaanse AMA's. In welke fase bevinden de maatregelen zich nu? Zijn er al effecten merkbaar? Zijn er aanvullende maatregelen nodig? Wordt gedacht aan het in één onderzoekcentrum opvangen van meisjes uit risicoregio's en aan het verhogen van de straffen die opgelegd worden aan mensensmokkelaars en handelaren in minderjarige meisjes? Mocht de staatssecretaris niet direct kunnen antwoorden op deze vragen, wil hij dat dan schriftelijk doen?

De heer Kamp (VVD) schetste de ernst van de situatie. Hij constateerde dat tussen 1991 en 1998 het aantal Nederlandse kinderen dat onder voogdij is gesteld, met 18% is toegenomen. Het aantal onder voogdij gestelde AMA's is in dezelfde periode met bijna 900% toegenomen. In
1998 was 93% van de onder voogdij gestelde kinderen AMA.

Bij de AMA's gaat het voor een klein deel om volwassenen die denken dat zij een grotere kans hebben om een verblijfsvergunning in Nederland te krijgen als zij zich voordoen als jonger dan achttien jaar. Deze personen die een verkeerde voorstelling van zaken geven, dienen direct het land uitgezet te worden. Voor het grootste deel gaat het om kinderen die door hun ouders of anderen naar Nederland zijn gestuurd en die via mensensmokkelorganisaties in Nederland komen. Deze kinderen hebben recht op mededogen, maar Nederland kan onmogelijk als feit accepteren men vanuit landen in de derde wereld of China kinderen naar Nederland stuurt en aan hun lot overlaat. Hoewel die kinderen het net als anderen in eigen land moeilijk hebben, kan Nederland niet de ellende van de hele wereld oplossen. Er is geen principieel verschil tussen het naar Nederland sturen van kinderen, oudere mensen, chronisch zieken of gehandicapten.

De staatssecretaris heeft tot twee keer toe een beleidsnotitie over de AMA's toegezegd. In november 1999, ruim een jaar na de eerste toezegging, heeft de heer Kamp hem er tijdens een interpellatie op gewezen dat in de periode 1992-1999 het aantal asielzoekers verdubbelde, maar het aantal AMA's vertienvoudigde. Volgens informatie die de heer Kamp heeft verzameld, komen per maand meer AMA's naar Nederland dan naar de Verenigde Staten, Denemarken en Zweden tezamen per jaar. De verhoudingen zijn absoluut zoek. De Kamer verwierp helaas het verzoek aan de staatssecretaris binnen een maand met maatregelen te komen om de toestroom van AMA's terug te dringen. De meerderheid van de Kamer wilde wachten tot 20 januari 2000, maar er is nog steeds geen analyse, geen beleidsnotitie en er zijn ook nog steeds geen maatregelen genomen. Uit het oogpunt van de controlerende taak van de Kamer is dat niet acceptabel. De staatssecretaris heeft met het uitbrengen van de notitie gewacht op stukken van de inspectie, maar dat was echt niet nodig.

In de periode van juli 1999 tot december 1999 heeft opnieuw verdubbeling van de toestroom van AMA's naar Nederland plaatsgevonden. Er komen nu elke maand 700 à 800 AMA's Nederland binnen. Dat kan niet doorgaan. De staatssecretaris zei dat het er in 1999 in totaal 5500 waren. De cijfers die hierover van de IND en het COA beschikbaar zijn, wijken nogal sterk af, namelijk ongeveer 20%. Hoe is dit verschil mogelijk? Worden dezelfde definities en criteria gehanteerd? Wat is ten aanzien van de snelle groei van het aantal AMA's de analyse van de staatssecretaris? Hoe komt het dat Nederland zoveel meer AMA's krijgt dan andere landen? Van hoeveel AMA's wordt vermoed dat zij achttien jaar of ouder zijn? Uit gesprekken met de werkers in het veld had de heer Kamp de indruk overgehouden dat bij ongeveer eenderde van de AMA's twijfelachtig is of zij jonger zijn dan achttien jaar. Waarom komen er zoveel AMA's uit China naar Nederland? Is het waar dat de reisverhalen van de Chinese AMA's veelal identiek en weinig geloofwaardig zijn? Waarom hanteert Nederland achttien jaar als leeftijdsgrens ook voor landen die kinderen van zestien jaar als volwassen aanmerken? Nederland moet de leeftijdsgrens van het land van herkomst laten gelden.

In het rapport van het Afrika studiecentrum, gemaakt in opdracht van de politie, wordt gesteld dat in veel gevallen Nigeriaanse meisjes, al dan niet in samenspraak met hun ouders, een overeenkomst met de handelaar sluiten voor de reis naar Europa en dat ouders vaak weten dat hun dochters in de prostitutie gaan werken, maar een onjuist beeld van de omstandigheden hebben. Hoe zit het precies met de Nigeriaanse meisjes en de voodooverhalen?

De heer Kamp constateerde dat er nog veel vragen bestaan, maar dat geen antwoorden zijn gegeven. De staatssecretaris wilde wachten op de onderzoeken die de inspectie jeugdhulpverlening en jeugdbescherming heeft ingesteld bij de stichting De opbouw, die is belast met de vervolgopvang en de voogdij van de AMA's. De rapporten zijn er inmiddels. Het aantal medewerkers van De opbouw groeit precies even snel als het aantal AMA's. Men doet zijn best, maar men ontkomt niet aan groeistuipen. Er gaat veel goed, maar er kan natuurlijk ook veel verbeterd worden. Belangrijker is echter dat de groei van het aantal AMA's niet kan doorgaan. Men kan een probleem niet oplossen als het elke dag groter wordt. Mensensmokkelorganisaties en mensen met geld in de landen van herkomst mogen niet bepalen hoe groot de AMA-problematiek in Nederland wordt. De heer Kamp vroeg daarom opnieuw en indringend aan de staatssecretaris om op zeer korte termijn met maatregelen te komen om de toestroom van AMA's drastisch terug te dringen.

De heer Wijn (CDA) merkte op dat het AMA-beleid al langere tijd niet goed loopt. Kern van het probleem is de grote en steeds toenemende instroom. Hierdoor duren procedures soms meer dan drie jaar. Omdat er her en der ook sprake is van een eilandcultuur, verloopt de communicatie tussen de uitvoeringsorganisaties niet goed. Er is echter ook sprake van capaciteitsproblemen in de opvang. De huidige situatie is zeker niet in het belang van het kind. Er had eerder een adequaat beleid gevoerd moeten worden. Er moet heel snel een integrale aanpak komen. De aanbevelingen die in het desbetreffende advies staan, zijn tamelijk evident.

Achter de grote instroom zit niet de keuze van de AMA, maar mensenhandel. Er moet niet alleen gedacht worden over een humaan en houdbaar beleid, maar er moet ook gekeken worden naar rendement en risico, dus naar de wijze waarop mensensmokkelaars opereren.

De heer Wijn was van mening dat alleenstaande minderjarige asielzoeksters onvoldoende beschermd worden tegen de uitwassen van prostitutie. Gebleken is dat hieraan niet in alle gevallen overwegend het voodoogeloof ten grondslag ligt, maar dat veel Nigeriaanse meisjes al eerder prostituee waren. Wat betekent dit voor het ingestelde voodooteam? Is Nederland in de maling genomen? Moet er niet worden gekeken naar een meer beschermde en meer gesloten vorm van opvang, met name in de eerste weken? Is het mogelijk startkwalificaties te ontwikkelen voordat AMA's naar kleine wooneenheden gaan, met eerst een strakke en beschermende begeleiding? Omdat op deze manier degenen die aan de meisjes verdienen, langer moeten wachten op hun verdiensten, als zij er überhaupt al verdiensten uit krijgen, zal het ontmoedigend werken op vrouwenhandelaars.

Centraal moet de terugkeer naar het land van herkomst staan. Het toekomstperspectief in Nederland is immers niet groot. Terugkeer maakt anderen in het land van herkomst ook duidelijk dat het weinig zin heeft om naar Nederland te gaan.

Voor toelating van AMA's is niet het criterium of iemand vervolgd wordt of uit een onveilig land komt. Het enige criterium is of er in het land van herkomst adequate opvang is. Nu geldt: eenmaal erin, is nooit meer eruit. Kan Nederland zelf opvang in het land van herkomst creëren? Wil de staatssecretaris hier in de AMA-notitie samen met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking naar kijken? Is daarbij samenwerking met niet-gouvernementele organisaties mogelijk?

De heer Wijn vroeg of niet moet worden gekeken naar het hanteren van de meerderjarigheidsgrens die het land van herkomst hanteert. Hij pleitte voor differentiatie in het meerderjarigheidscriterium. België en Duitsland voeren al een dergelijk differentiatiebeleid. Kunnen Chinese kinderen die jonger zijn dan zestien jaar, terugkeren naar China? Past dit in het algemene terugkeerbeleid? De heer Wijn was van mening dat er op achttienjarige leeftijd een herbeoordeling moet komen van de AMA-status. Dan kan worden beoordeeld of iemand vluchteling is dan wel in aanmerking komt voor een VVTV.

Bij een niet-selecte steekproef is aangetoond dat het botonderzoek naar minderjarigheid van groot belang is om misbruik te voorkomen. Hoe groot is de wachtlijst bij het botonderzoek? Is de staatssecretaris het ermee eens dat bedrog tijdens de procedure als consequentie moet hebben dat er geen asiel wordt verleend?

De staatssecretaris heeft tijdens het interpellatiedebat van november
1999 gezegd dat het uitblijven van AMA-beleid niets te maken heeft met verschillen van opvatting in de coalitie. Als dat waar is, vindt de staatssecretaris blijkbaar dat er niet zoveel haast is geboden met het beleid, ook al zijn de aantallen AMA's in drie jaar tijd bijna verdrievoudigd. Analyse leidt nu tot paralyse. Het is ook mogelijk dat het kabinet nog niet weet wat het wil, want pas eind 1999 is er een AMA-conferentie gehouden en pas daarna een brainstormsessie. Door geen voortgang te maken, is ook 1999 een verloren jaar voor het AMA-beleid. Het woord is op korte termijn, dat wil zeggen vóór 1 april, aan de staatssecretaris.

De heer Dittrich (D66) herinnerde aan de overgenomen motie uit december 1995, waarin werd gevraagd om op korte termijn een integraal plan van aanpak over de AMA-problematiek te presenteren. Kamer en regering hebben in de loop der jaren steeds nieuwe onderdelen toegevoegd aan het plan van aanpak, waardoor er voortdurend op informatie gewacht moest worden. Achteraf was het misschien beter geweest met deelnotities te werken, bijvoorbeeld over de opvang van AMA's. Hoewel de staatssecretaris al tijdens het interpellatiedebat heeft aangegeven dat de notitie er nog niet zou zijn, betreurde heer Dittrich dit toch.

Zeker in vergelijking met andere landen springt Nederland eruit wat het aantal binnenkomende AMA's betreft. In heel veel gevallen blijkt het echter niet te gaan om minderjarigen. Daarom moet het leeftijdsonderzoek op grotere schaal toegepast worden. Als dat gebeurt, zal dat een afschrikkende werking hebben op degenen die misbruik willen maken van de regeling. Asielzoekers die echt minderjarig zijn, hebben evenwel bescherming nodig. Wat is het regeringsstandpunt over beide rapporten van de inspectie jeugdhulpverlening en jeugdbescherming? Uit contacten met mensen uit de praktijk was de heer Dittrich gebleken dat een alleenstaande minderjarige asielzoeker die in Nederland wordt toegelaten, toch nog in de problemen raakt. Bekeken moet daarom worden of het in het belang van het kind is om terugkeer naar het land van herkomst mogelijk te maken. Wellicht wordt hierover enige duidelijkheid geschapen in de integrale notitie. Als men terugkeer naar het land van herkomst wil bevorderen, moet men stimuleren dat het land van herkomst minderjarige asielzoekers, maar ook wat oudere asielzoekers terugneemt. Het is de vraag of men dat in samenwerking met Ontwikkelingssamenwerking kan doen, zeker als het betrokken land niet meer staat op de lijst van landen waaraan hulp wordt verleend. Omdat de AMA-notitie regeringsbeleid is, dient de visie van Ontwikkelingssamenwerking daarin meegenomen te worden.

Omdat de overeengekomen termijnen niet gehaald kunnen worden, hoopte de heer Dittrich dat het mogelijk wordt om de procedure zo te versnellen dat betrokkenen niet jarenlang hoeven te wachten.

Gelet op de rapportage van het Afrika studiecentrum, kan niet geconcludeerd worden dat de voodooverhalen in relatie tot de Nigeriaanse meisjes onzin zijn. Er vinden wel degelijk intimiderende rituelen plaats. Een adequate aanpak blijft nodig om de meisjes uit de klauwen van mensenhandelaars te houden. De overheid mag niet accepteren dat meisjes die zich als asielzoeker melden, in de prostitutie terechtkomen. Gaat het voodooteam nog door met zijn werk?

De heer Rabbae (GroenLinks) merkte op dat de Kamer al bijna twee jaar wacht op een integrale notitie over een urgent probleem. Kennelijk is er een verschil tussen de verwachtingen van de Kamer en de perceptie van de staatssecretaris. Hoewel de zaak zorgvuldig aangepakt dient te worden, moet een urgent probleem snel behandeld worden. De ontstane situatie is slecht voor alle betrokkenen. Omdat de notitie er niet ligt, gaat dit overleg niet verder dan het lanceren van een aantal gedachten.

De staatssecretaris heeft in de brief van 7 december 1999 geschreven dat hij zich de aanbevelingen van de Inspectie jeugdhulpverlening en jeugdbescherming ter harte neemt. Welke conclusies trekt de staatssecretaris eruit? Wat let de staatssecretaris om een aantal aanbevelingen al op te nemen in de conceptvreemdelingenwet?

De heer Rabbae schaarde zich achter de opvatting van de Inspectie jeugdhulpverlening en jeugdbescherming dat het gaat om minderjarige kinderen die als zodanig moeten worden behandeld. Het ministerie dient de eigen circulaires, het algemene bestuursrecht, maar ook de jurisprudentie te volgen. Bovendien dient er sprake te zijn van een samenhangend geheel in de toelating, de voogdij en de opvang. De termijn van onzekerheid over de toelating moet zo kort mogelijk zijn. Het oprekken van de termijn tot vijf jaar was voor de heer Rabbae onaanvaardbaar.

Wat doet de staatssecretaris met de aanbeveling van de inspectie om de kwaliteit van de opvang te toetsen? De afspraak dat het nader gehoor plaatsvindt binnen drie maanden, wordt niet altijd nageleefd, waardoor minderjarige asielzoekers soms terechtkomen in asielzoekerscentra. Daardoor kan de procedure niet goed worden gevolgd. Heeft de verplaatsing te maken met een gebrek aan capaciteit bij kleinschalige wooneenheden? Hoe meet men dat een minderjarige zelfstandig kan functioneren?

In het rapport over de stichting De opbouw staat dat zij het in sommige gevallen niet goed opneemt voor de AMA's. Ziet de staatssecretaris een spanning tussen het uitvoeren van het beleid van Justitie door De opbouw en het behartigen van de belangen van de AMA's? Is de staatssecretaris het eens met de kritiek van de Inspectie jeugdhulpverlening en jeugdbescherming dat De opbouw niet goed is toegerust voor de vervolgopvang?

Als de AMA meerderjarig wordt, moet hij/zij op kamers gaan wonen en het zelf zien te redden. Sommigen hebben daarbij echter een vorm van begeleiding nodig. Is het mogelijk bij de begeleiding een differentiatie aan te brengen in de AMA's? Het komt ook voor dat de AMA bij het zelfstandig wonen niet alleen een kamer moet zoeken, maar ook een nieuwe school. Is het moeilijk om een kamer te vinden in de buurt van de school die wordt bezocht bij de opvang?

De heer Rabbae was van mening dat het snel onder voogdij brengen kan bijdragen aan het bestrijden van het weglopen van AMA's. Kan de Kamer kennisnemen van het rapport dat het Afrika studiecentrum heeft uitgebracht over de voodooverschijnselen?

Het is verheugend dat de staatssecretaris een opening heeft geboden zodat de AMA's, zij het beperkt, in het laatste jaar kunnen gaan werken. Is het mogelijk AMA's, die in het beroepsonderwijs zitten via het leerlingwezen meer in aanraking te laten komen met de beroepsuitoefening?

De heer Rouvoet (RPF) zei mede namens de GPV-fractie dat er geen inhoudelijk debat kan worden gevoerd, omdat de integrale notitie over het AMA-beleid er nog niet ligt. De factoren die hebben geleid tot vertraging in het uitbrengen van de notitie, vormen weliswaar een verklaring, maar nog geen rechtvaardiging voor de vertraging. Die factoren waren overigens niet nieuw. Een termijn van twee jaar voor het uitbrengen en bespreken van de notitie is te lang in vergelijking met de urgentie van de problematiek. De urgentie had moeten leiden tot een hogere prioriteit voor het AMA-beleid. De mensen in het veld vragen ook om het aanpakken van de problemen.

Omdat er geen inhoudelijk debat gevoerd kan worden en omdat er geen reëel weerwoord van de regering kan komen, heeft het geen zin om suggesties en opvattingen over beleidsconclusies naar voren te brengen. Komt er wel een reëel en inhoudelijk weerwoord, dan wordt het uitblijven van de notitie steeds ongeloofwaardiger. De heer Rouvoet voelde weinig voor een geïsoleerde behandeling van enkele deelaspecten, zeker omdat verwacht mag worden dat de beleidsnotitie niet meer in een embryonaal stadium verkeert. Omdat er grote behoefte bestaat aan de notitie, ging hij ervan uit dat zij op 1 maart a.s. bij de Kamer ligt. Die datum moet mogelijk zijn, gelet op de marge die de staatssecretaris heeft genomen door te spreken over "de eerste maanden van 2000".

Hoewel Nederland niet alle ellende van de hele wereld op zich kan nemen, was de heer Rouvoet van mening dat Nederland wel van harte bereid moet zijn een deel van de ellende van de wereld op zich te nemen. Daarbij staan niet de aantallen en de omvang centraal, maar de achtergronden, een zorgvuldige procedure en het tegengaan van oneigenlijk gebruik.

De heer Van der Staaij (SGP) stelde vast dat het ontbreken van de notitie geen schoolvoorbeeld van voortvarend handelen is. Hij wachtte op een integrale evaluatie en herijking van het beleid. Hij betreurde het ontbreken van het benodigde beleidskader, temeer daar het al jaren geleden in het vooruitzicht is gesteld. De inspectie meldde als centraal punt het ontbreken van samenhang in beleid en uitvoering. Toelating, voogdij en opvang worden te vaak geïsoleerd beschouwd. Er is onvoldoende transparantie in beleid, verantwoordelijkheid en maatregelen. Dat versterkt de roep om een integrale benadering. Op welke concrete datum kan de notitie er zijn?

De problemen die in het AMA-beleid aan de orde zijn, hebben een hoge urgentie. Rekening moet worden gehouden met het belang van het kind, ook bij een snelle procedure.

De heer Van der Staaij constateerde dat Nederland een onevenredig deel van het aantal AMA's in Europa opneemt. Hoe komt het dat de instroomcijfers zo verschillend zijn?

Het rapport van het Afrika studiecentrum biedt een goed inzicht in de problematiek van de Nigeriaanse AMA's. Het is jammer dat het rapport wat eenzijdig in het nieuws is gekomen. In het rapport staat de trieste constatering dat de meisjes door het toedoen van handelaren in een fuik terechtkomen waaruit ontsnappen nauwelijks nog mogelijk is. Het zou buitengewoon wrang zijn als de ruime bescherming die Nederland bood en biedt aan AMA's, er mede oorzaak van zou zijn dat er veel AMA's in Nederland terechtkomen. De goede bedoelingen van Nederland zouden dan het averechtse effect hebben dat mensensmokkelaars zich op Nederland richten. Het zijn de AMA's die daarvan de dupe worden. De heer Van der Staaij was van oordeel dat de overheid zich er daarom verantwoordelijk voor moet voelen om de verdwijningen tegen te gaan. Wat is op dit moment de situatie? Op welke wijze is een versterking van het toezicht mogelijk?

In het rapport van de inspectie wordt gepleit voor registratie van kerngegevens, op een betere manier dan tot nu toe gebeurt. Wat vindt de staatssecretaris hiervan?

Antwoord van de regering

De staatssecretaris zei dat hij nu niet kon ingaan op inhoudelijke vragen en opmerkingen, omdat de inhoud aan de orde komt in de beleidsnotitie. De inhoudelijke vragen en opmerkingen worden wel bekeken in het kader van het opstellen van de notitie. Hij ging ervan uit de notitie binnen drie maanden, dus vóór 1 april a.s., te kunnen uitbrengen. Hoe eerder het kan, hoe beter het is. De inhoud moet echter zodanig zijn dat er vervolgens een goed beleid gevoerd kan worden. Onmin in de coalitie is niet aan de orde. Dit sluit echter niet uit dat er de komende tijd in coalitieverband nog wel eens gepraat zal worden over het beleid, hetgeen enige tijd vergt.

De staatssecretaris wees erop dat men op verschillende manieren naar de aantallen binnengekomen AMA's kan kijken. Ofschoon er sprake is van een grote instroom, die in de laatste maanden van 1999 fors is toegenomen, is er geen enkele maand geweest dat het aantal hoger dan
700 lag. De totale instroom in 1999 bedroeg ongeveer 5500. De staatssecretaris nam de getallen die door enkele woordvoerders zijn genoemd, niet voor zijn rekening.

Het botonderzoek is in 1999 opnieuw gestart. Dat heeft enige tijd gevergd, omdat is overgeschakeld op een andere methode. Probleem is dat medici het onderzoek niet beschouwen als een medische behandeling. Er is op het ogenblik één arts die met deze nieuwe ontwikkeling kan werken. Deze arts verzamelt nu een team om zich heen, opdat het onderzoek uitgebreid kan worden. De wachtlijst bedraagt 1500 personen. De staatssecretaris verwachtte dat het botonderzoek in de komende tijd beter gaat lopen.

Hij vond het onderzoek van het Afrika studiecentrum een belangwekkend onderzoek. Hij bemiddelde graag om ervoor te zorgen dat alle Kamerleden een exemplaar van het rapport krijgen. Uit het rapport blijkt dat bepaalde achtergronden anders liggen dan vermoed werd. Die nieuwe gegevens moet worden geïncorporeerd in het beleid. Het werk van het voodooteam is niet voor niets geweest, want dat team was vooral gericht op het achterhalen van mensensmokkel. Daar wordt verder aan gewerkt. De maatregelen die ten aanzien van de Nigeriaanse meisjes zijn genomen, hebben al effect gesorteerd. Een beter toezicht heeft ertoe geleid dat er sprake is van minder verdwijningen. Welke maatregel er ook wordt genomen, verdwijningen zijn nooit uit te sluiten, zelfs niet bij een meer gesloten vorm van opvang. Een geheel gesloten vorm van opvang is absoluut in strijd met de doelstellingen van het asielbeleid. De staatssecretaris zegde toe in de beleidsnotitie nader in te gaan op de problematiek van de verdwijningen en eventueel te nemen nadere maatregelen. Daarna kan worden bekeken of periodieke rapportage noodzakelijk is.

De voorzitter van de commissie,

Van Heemst

De griffier van de commissie,

Pe


1 Samenstelling:

Leden: Swildens-Rozendaal (PvdA), Van de Camp (CDA), Biesheuvel (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Kalsbeek (PvdA), Apostolou (PvdA), Middel (PvdA), Zijlstra (PvdA), Van Heemst (PvdA), voorzitter, Rouvoet (RPF), Rabbae (GroenLinks), Van Oven (PvdA), Dittrich (D66), ondervoorzitter, O.P.G. Vos (VVD), Van der Staaij (SGP), Ross-van Dorp (CDA), Patijn (VVD), Niederer (VVD), Nicolaï (VVD), Halsema (GroenLinks), Brood (VVD), Van Wijmen (CDA), De Wit (SP), Weekers (VVD), Wijn (CDA)

Plv. leden: Wagenaar (PvdA), Balkenende (CDA), Verhagen (CDA), Van Vliet (D66), Arib (PvdA), Kuijper (PvdA), Albayrak (PvdA), Duijkers (PvdA), Barth (PvdA), Schutte (GPV), Karimi (GroenLinks), Santi (PvdA), Hoekema (D66), Van den Doel (VVD), Van Walsem (D66), Buijs (CDA), Rijpstra (VVD), Van Baalen (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Kamp (VVD), Rietkerk (CDA), Marijnissen (SP), De Vries (VVD), Eurlings (CDA)

Copyright Tweede Kamer der Staten Generaal

Deel: ' Verslag algemeen overleg beleid t.a.v. AMA's '




Lees ook