Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) 2002

29 mei 2002

De Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) 2002 is de wettelijke basis voor het optreden van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), voorheen de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD), voorheen de Militaire Inlichtingendienst (MID). Deze wet vervangt die uit 1987.

Met deze wet wordt beoogd te voldoen aan de eisen die het nationale en internationale recht stellen. Zo vloeit uit het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) voort dat het werk van inlichtingendiensten voorzienbaar en kenbaar moet zijn voor de burger. De regering heeft deze transparantie tot leidraad gemaakt van de Wiv 2002. In de Wiv zijn taken en bevoegdheden opgenomen die noodzakelijk zijn voor het goed functioneren van AIVD en MIVD in deze tijd.

De wijzigingen hebben zowel betrekking op de AIVD als de MIVD. Hieronder wordt ingegaan op de gevolgen van de nieuwe wetgeving voor de AIVD.

---

Wat is er precies veranderd?

Explicitering wettelijke bevoegdheden
Jaarverslag
Notificatie
Inzageregeling
Commissie van Toezicht
Inlichtingentaak


1. Explicitering wettelijke bevoegdheden
Met de Wiv 2002 zijn alle (bijzondere) bevoegdheden die de AIVD bij de uitvoering van zijn taak mag gebruiken en het daarbij te hanteren afwegingskader (zoals subsidiariteit en proportionaliteit) nauwkeurig omschreven. Het gaat hierbij onder meer om observeren, de inzet van agenten en het aftappen van telecommunicatie.
Voor alle bijzondere bevoegdheden (ook wel genoemd bijzondere inlichtingenmiddelen) geldt dat zij alleen mogen worden ingezet wanneer dat strikt noodzakelijk is voor de taakuitvoering. De bijzondere bevoegdheden mogen niet worden ingezet bij de uitvoering van veiligheidsonderzoeken en de beveiligingsbevorderende taak van de dienst. Verder geldt dat de bijzondere bevoegdheden die diep ingrijpen in de privacy van de burger, pas mogen worden uitgeoefend nadat de minister van BZK daartoe toestemming heeft gegeven. De Wiv kent de AIVD een enkele nieuwe bevoegdheid toe. Zo kan de AIVD bijvoorbeeld brieven openen als de rechtbank Den Haag daartoe toestemming heeft gegeven.


2. Jaarverslag
De AIVD (BVD) brengt sinds 1991 een jaarverslag uit. In de Wiv 2002 krijgt het jaarverslag een verplicht karakter. In het jaarverslag, dat voor 1 mei moet worden uitgebracht, moet zowel een terugblik worden opgenomen op de aandachtsgebieden in het afgelopen jaar als zicht worden gegeven op de aandachtsgebieden in het lopende jaar.


3. Notificatie
Notificatie houdt in dat een betrokkene actief geïnformeerd wordt over het feit dat een bepaalde bevoegdheid jegens hem is gebruikt. Met de invoering van de notificatieplicht wordt beoogd bij te dragen aan de rechtsbescherming van de burgers en aan de controle op de dienst. Om voor notificatie in aanmerking te komen moet wel aan bepaalde voorwaarden zijn voldaan.


4. Inzageregeling
De regeling met betrekking tot inzage in het eigen persoonsdossier en inzage in andere gegevens dan eigen persoonsgegevens is volgens de nieuwe Wiv niet veel veranderd ten opzichte van de oude regeling (de Wet Openbaarheid van Bestuur). De WOB en de relevante jurisprudentie zijn als het ware geïncorporeerd in de nieuwe Wiv. De belangrijkste wijzijgingen ten opzichte van de oude regeling zijn de volgende:
* er is een mogelijkheid gecreëerd voor de directe familie van een overleden persoon om inzage te krijgen in het eventueel bij de AIVD aanwezige persoonsdossier van de overleden persoon. Het gaat hier om het inzagerecht van echtgenoten, geregistreerde partners, ouders en kinderen van een overleden familielid. Wat dit uitgangspunt betreft is de regeling meer toegesneden op het specifieke karakter van de gegevens bij de dienst.
* wat betreft de procedure voor bezwaar en beroep tegen een besluit van de minister, is de mogelijkheid van beroep beperkt tot één instantie, namelijk de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Voor de procedure rondom de inzageregeling: zie Uw dossier inzien.


5. Commissie van Toezicht
Er is een onafhankelijke Commissie van Toezicht, bestaande uit drie leden. De leden worden, op voordracht van de Tweede Kamer, bij koninklijk besluit benoemd. De Commissie van Toezicht oefent achteraf toezicht uit op de rechtmatigheid van de uitvoering van zowel de nieuwe Wiv als de Wet veiligheidsonderzoeken. Verder adviseert zij de betrokken minister bij de behandeling en beoordeling van klachten over de AIVD, die bij de Nationale ombudsman zijn gedeponeerd. De Commissie krijgt, onder wettelijke verplichting tot geheimhouding, inzicht in alle gewenste gegevens.
Door het uitbrengen van rapportages (een openbaar jaarverslag, de mogelijkheid van een geheim jaarverslag aan de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten van de Tweede Kamer en openbare dan wel geheime toezichtrapportages) zal de Commissie van Toezicht een belangrijke bijdrage leveren aan de publieke en parlementaire controle op de AIVD.


6. Inlichtingentaak
De AIVD heeft als nieuwe taak het verrichten van onderzoek betreffende andere landen. Mede als gevolg van de invoering van deze inlichtingentaak is de naam van de BVD veranderd in Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). Het verrichten van onderzoek betreffende andere landen kan alleen plaatsvinden ten aanzien van onderwerpen die door de minister-president in overeenstemming met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister van Defensie zijn aangewezen.

Deel: ' Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) 2002 '




Lees ook