LEI

persbericht / nr. 1663

5-september-2001

Zelfbeheer natuurlijke hulpbronnen verdient meer aandacht

Het duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen kan worden verbeterd door meer gebruik te maken van het zelforganiserend vermogen van gebruikers. Niet iedere vorm van zelfbeheer is echter per definitie economisch duurzaam of maatschappelijk verantwoord. Daarom verdienen de sociaal-politieke en maatschappelijke voorwaarden voor zelfbeheer meer aandacht. Een inspiratiebron daarvoor vormt de klassieke opvatting over gemeenschappelijk eigendom: ieder heeft recht op het gebruik van de natuurlijke rijkdommen, mits dat niet leidt tot aantasting van de bron. Voor het vestigen van particuliere rechten is toestemming van alle gebruikers nodig. Ook de theorie van communicatief handelen ondersteunt de gedachte om aan de gebruikers zelf een grotere rol toe te kennen in het beheer. Open overleg tussen gebruikers en andere groepen in de samenleving betekent dat de bredere maatschappelijke betekenis van een natuurlijke hulpbron wordt erkend. Dat biedt steun aan een 'licence to produce' voor de gebruikers. Dit concludeert Jan Willem van der Schans in een onderzoek waarop hij donderdag 6 september hoopt te promoveren aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Zijn promotor is Prof.Dr. J. Kooiman van de Faculteit der Bedrijfskunde.

In zijn proefschrift Governance of marine resources; conceptual clarifications and two case studies zoekt hij verklaringen voor het feit dat mensen in verschillende situaties zelf het gebruik van gemeenschappelijke hulpbronnen blijken te kunnen regelen, ondanks tegengestelde belangen en het oude probleem van 'de gemeenschappelijke weide'. Hij past zijn bevindingen toe op twee praktijksituaties: de zalmkweekindustrie in de kustwateren van Schotland en het quota beheersgroepensysteem in de Nederlandse platvisserij.

Voor de verklaring van het zelfregelend vermogen ondanks tegengestelde belangen doet van der Schans een beroep op drie theoretische perspectieven: de nieuwe institutionele economie, het gemeenschapskarakter van de groep beherende gebruikers, en het sociale-netwerkperspectief. Vervolgens komt de vraag aan de orde hoe het kennelijk aanwezige vermogen tot zelforganisatie in maatschappelijk verantwoorde richting kan worden ingezet bij het beheer van onze natuurlijke hulpbronnen, en welke rol de overheid daarbij zou moeten spelen.

Uit de twee praktijkstudies blijkt dat formele beheersstructuren de neiging hebben achter te lopen bij het steeds intensiever gebruik van een gemeenschappelijke hulpbron, zoals in dit geval de zee. In Schotland was de zeebodem bij de kust grotendeels in handen van de Crown Estate Commissioners (CEC); desondanks slaagden dezen er niet in een voor maatschappelijke groeperingen aanvaardbaar systeem voor beheer door pachtcontracten te realiseren. In Nederland liep het door de overheid opgelegde systeem van vangstbeperkingen aanvankelijk vast doordat het niet aansloot bij de in de sector levende behoefte aan beperking van vangstcapaciteit. Meer verantwoordelijkheid van de vissers zelf, in ruil voor meer flexibiliteit in publieke regelgeving, leidde wel tot werkbare oplossingen.

Het is dan ook verstandig om voor een duurzaam beheer van visgronden (en andere natuurlijke hulpbronnen) niet blind te varen op de rol van de overheid, maar bewuster gebruik te maken van het zelforganiserend vermogen van de gebruikers. Dit kan tevens bijdragen aan meer aandacht voor de sociale aspecten van het beheer en voor een rechtvaardige verdeling van de beschikbare middelen.

De in het proefschrift ontwikkelde inzichten zijn niet alleen van belang voor de visserij, maar ook bijvoorbeeld voor vragen rond het gebruik van schaarse (milieu)ruimte en rond de productiebeheersing in de veehouderij.

Governance of marine resources
kost f 88,15 ( 40) en is te bestellen bij het secretariaat van de afdeling Landbouw van het LEI in Den Haag (mw. B.van Oord, tel 070
- 3358361, e-mail: b.vanoord@lei.wag-ur.nl ).
De auteur, dr. Jan Willem van der Schans, is momenteel werkzaam bij het LEI. Voor inlichtingen over het onderzoek is hij bereikbaar onder nummer 070 - 3358206 (e-mail: j.w.vanderschans@lei.wag-ur.nl ).

Deel: ' Zelfbeheer natuurlijke hulpbronnen verdient meer aandacht '




Lees ook