Seculier humanisme biedt beste basis voor Europa


Socrateslezing ‘De Verlichting bevrijd(t)’ door historicus Philipp Blom

DEN HAAG, 20121106 -- Met verve bepleit Philipp Blom tijdens de Socrateslezing een seculier humanisme ‘met ruimte voor onze driften. Het is de beste basis voor de toekomst van Europa. Een radicale Verlichting biedt ons daarvoor de inspiratie’, aldus historicus Blom tijdens de door Humanistisch Verbond en de Humanistische Alliantie op 4 november 2012 georganiseerde bijeenkomst in Den Haag.

‘Een seculier-humanistische moraal biedt meer dan we denken’, verzekert hij. ‘Mensen verlangen nog steeds naar een transcendente spijker waaraan ze hun waarden en verklaringen kunnen ophangen. Dit verlangen zit na vele duizenden jaren waarin de mensheid bovennatuurlijke verklaringen zocht op zijn vragen bijna in de genen.’

Maar volgens Blom is een dergelijk werktuig niet nodig. Hij pleit voor een pragmatische moraal op basis van zintuigen en het empathisch vermogen. De empirische werkelijkheid en het menselijk vermogen tot inleving geven de aanknopingspunten die nodig zijn. Op basis hiervan kunnen pragmatische beslissingen worden genomen. Dit biedt geen ultieme, maar wel voldoende zekerheid. De gemeenschappelijke waarden die een maatschappij met vele culturen tot een samenleving maken, moeten seculier zijn en religieus gedrag beperken tot de privé sfeer.

De historicus noemt ons liberale marktmodel 'religieus'. 'Als 'de markt' verontrust is offeren we euro's en banen. We moeten leren dat onze verlangens niet altijd vervuld kunnen worden. Over dertig of veertig jaar hebben we waarschijnlijk minder te besteden en te consumeren, maar we hebben dan niet noodzakelijkerwijs een slechter leven’, zo luidt zijn geruststelling.

Blom is het niet eens met de analyse van Bas Heijne tijdens de Socrateslezing 2011 dat de Verlichting niet werkt. Omdat mensen niet alleen rationeel zijn en naar een sociale gemeenschap verlangen zouden ze zich bijna genoodzaakt voelen terug te grijpen op religie die binding geeft. ‘De radicale Verlichting gaat juist uit van ons natuurlijk empathisch vermogen. Ook een hond of kat troost zijn baas die verdrietig is. Die eigenschap biedt een goede basis voor samenleven. Wij zijn een dier dat weet heeft van zijn sterven en troost nodig heeft zonder leugens. In een sociale gemeenschap met kunst, vriendschap, cultuur en schoonheid kunnen we een waarachtiger troost vinden.’

Blom denkt dat de behoefte aan transcendentie zal verdwijnen. ‘De eenzaamheid die we voelen kunnen we beantwoorden met een nieuw alomvattend verhaal, maar daar komen we niet mee weg. We hebben elkaar nodig, ons gezonde verstand, onze empathie en een rechtvaardige democratie. Ik noem dat seculier humanisme', zegt Blom. ’Geen ultiem verhaal van een toekomstig paradijs, geen transformatief lijden, maar een samenleven van hartstochtelijke wezens die de rede gebruiken om een mooi en voldaan leven te leiden.’

'Religie leert ons te lijden ten bate van de toekomst en ons lichaam en genot in het hier en nu te veronachtzamen. Het christendom heeft ons lichaam verdacht gemaakt', verduidelijkt de historicus. ‘Lijden is goed en genot is slecht. Ik zeg: genot is goed en lijden is slecht. We moeten onze hartstochten wel opvoeden en sociaal gebruiken, zodat ze ons echt gelukkig maken. Eros is een kleine god die pijlen afschiet. Wij moeten helpen die te richten.’

Deze tekst is een korte weergave van de Socrateslezing ‘De Verlichting bevrijd(t)’ die historicus Philipp Blom zondag 4 november hield in Den Haag. De lezing wordt jaarlijks georganiseerd door het Humanistisch Verbond en de Humanistische Alliantie en reflecteert op maatschappelijke thema's vanuit humanistisch perspectief. Een verslag en de audiovisuele weergave van de hele lezing met daarop volgende discussie vindt u op www.socrateslezing.nl

Zie ook: www.facebook.com/socrateslezing en Twitter: #socrateslezing en @humanverbond

Het Humanistisch Verbond is een levensbeschouwelijke organisatie die vanuit een humanistische levensovertuiging zingeving en inspiratie biedt bij het vinden van antwoorden op maatschappelijke en persoonlijke levensvragen. Het Humanistisch Verbond wil een samenleving bevorderen waarin mensen zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheid voor zichzelf, de samenleving en de natuur. https://www.humanistischverbond.nl/

De Humanistische Alliantie is een vereniging van humanistische organisaties, waaronder Hivos, HUMAN, Humanitas, Humanistisch Vormingsonderwijs (HVO) en het Humanistisch Verbond. Tot de direct georganiseerde achterban behoren leden, medewerkers, vrijwilligers en abonnees op tijdschriften. De totale ongeorganiseerde achterban telt volgens onafhankelijk onderzoek minstens 1 miljoen 'humanisten', waaronder atheïsten, agnosten, vrijdenkers, religieushumanisten en Alevieten. https://www.human.nl/organisaties


Deel: ' Seculier humanisme biedt beste basis voor Europa '




Lees ook